اجتماعي. حيات وحش. مار
اردبيل - پوستي زيبا ، ظاهري خوفناك ، باطني مفيد و رازهايي فراوان دارد كه انسان به عنوان اشرف مخلوقها باهمه ي پيشرفتهاي گوناگون علمي هنوز نتوانسته بسياري از اسرار اين خزنده ي خوش خط و خال را از ميان هزاران موجود زنده كشف كند .
انسان درنخستين دهه ي هزاره ي سوم چنان غرق درظواهر پيشرفت و فن آوريهاي ساخته ي خويش است كه ديگر فرصت نگاه دقيق به هزاران موجود و پديده ي عجيب و زيباي عالم هستي در گوشه و كنار جهان براي او نمانده و يكي از اين شگفتهاي آفريده شده توسط خداوند قادر ، ماراست.
سلطان مارهاي ايران در مقدمه ي كتابچه ي دانستنيهاي مار به زيبايي اين نكته را چنين يادآور شده است : درعصري كه موجود دو پا ، طبيعت را درچنته ي خود گرفته و فاصله ي انسان و طبيعت روز به روز بيشتر ميشود و جهانيان از يك فقر فرهنگ زيست محيطي رنج ميبرند ، دنيا نيازمند افرادي است كه زيبايي را درك كنند و در راستاي اعتلاي اين فرهنگ گامهاي موثري بردارند .
شايد اگر نمايشگاه مارهاي سمي براي اولين باردرتابستان گذشته دراردبيل گشايش نمييافت براي من هم مانند بسياري از انسانها شنيدن نام مار همواره خزندهاي گزنده وخطرناك را تداعي ميكرد و اطلاعاتم درباره ي اين حيوان به مطالب مختصردرمعدود فيلمهاي مستند تلويزيوني محدود ميشد كه درطول زندگي پرمشغله ي امروزي شايد فرصت تماشاي فقط يكي دو بارازآنها به انسان دست دهد.
تصويرآرم مانندي كه روي پيشخوان بعضي از داروخانهها به ويژه داروخانه هاي قديمي شهر خودنمايي ميكند حس كنجكاوي كودكانه ام را بر ميانگيخت و والدينم در پاسخ ميگفتند كه از سم ماردارو تهيه ميكنند كه علاوه برچند فيلم مستند ، اين موضوع هم به اندازه ي بسياراندك ، مفيد بودن اين خزنده را برايم بازگو ميكرد .
نام مار براي اكثر انسانهاي كره ي زمين همواره با ترس عجين شده وشايد علت آن گزيده شدن افراد توسط اين خزنده است وانتشار خبرها و حكايات فراواني از كشته شدن انسانها توسط ماردرطول تاريخ برترس آدمي ازاين حيوان افزوده است.
عمدهترين شكل كشته شدن انسان توسط مار به واسطه ي گزش اين حيوان اتفاق مي افتد ولي بايد بلعيده شدن ، خفه شدن و نيز آسيب ديدگي اندام انسان براثر فشار شديد مارهاي غول پيكر را هم به آن اضافه كرد.
ازسويي قصهها ، شعرها و حكايتهاي افسانهاي فراواني هم درفرهنگهاي عاميانه مردم كشورهاي گوناگون دنيا و به ويژه سرزمين باستاني ايران جا خوش كردند كه اين موارد هم ازعوامل ايجاد ترس مردم از اين خزنده شدند.
ولي افرادي علاقمند چه درايران و چه درديگر نقاط دنيا سالها وقت خود را صرف تحقيق و مطالعه درباره ي انواع مارها كردند تا ثابت كنند اين خزنده نه تنها آن چنان كه گفته ميشود خطرناك نبوده بلكه يكي ازشگفت انگيزترين و درعين حال مفيدترين حيوانهاي آفريده شده توسط خداوند متعال است .
به گزارش خبرنگارايرنا خلق هيچ موجود جانداروغيرجانداري از سوي خداوند دانا و توانا بدون حكمت نبوده ولي با تاسف بسياري ازانسانها اغلب به جنبههاي منفي اين موجودها توجه ميكنند واين درحاليست كه محققان ثابت كردند بسياري ازجنبههاي منفي و زيان آوراينگونه موجودها هم ناشي از نوع برخورد و رفتاري است كه ازسوي بعضي انسانها نسبت به آنان سرمي زند.
رييس مجتمع نمايشگاهي مارهاي سمي وغيرسمي فلات قاره ي ايران معتقد است :
مطالعه و بررسي اسرار جهان درعين حال كه جالب و سرگرمكننده اي است به عنوان راه روشن و مستقيم ، انسان را به شاه راه خداشناسي هدايت ميكند.
سيدكاظم موذن زاده درگفت و گو با خبرنگار ايرنا افزود : ۱۴قرن قبل كه هيچ فردي به مطالعه دراسرار طبيعت و شناخت حقايق حيرت انگيز توجهي نداشت ، دين مبين اسلام مكتب علوم طبيعي را پايهگذاري و جهانيان را به بررسي دررشتههاي گوناگون و تفكردراين زمينه دعوت كرد .
وي افزود : در قرآن مجيد بيش از ۷۰۰آيه از شگفتيهاي عالم هستي ، هدف از آفرينش انسان و عجايب جهان هستي ، عظمت سيارههاي آسماني ، دريا و بيابان ، گل و گياه و انواع حيوانها و به ويژه مارها آمده است .
او معتقد است : مار به علت داشتن سمهاي بسيار مفيد يكي از سودمندترين خزندگان روي كره ي زمين بوده و ازسم اين حيوان براي نجات جان انسان ها استفادههاي زيادي ميشود .
موذن زاده افزود : شرايط جوي و اقليمي در پرورش انواع مارها از لحاظ ميزان سم آنان داراي اهميت بوده به گونهاي كه كوير ايران داراي گونههاي بسيار خوب و ارزشمندي از مارها از لحاظ سم است.
به گفته ي اوافعيهاي گرزهاي در استانهاي خراسان ، سمنان و يزد داراي ۱۲۵ميلي گرم سم هستند و اين درحاليست كه افعي گرزهاي در جلگه ي مغان استان اردبيل داراي ۳۵ميلي گرم سم است .
او گفت: ازمقدار اندك سم مار نزديك به يك تن دارو و سرم در بعضي از كشورهاي دنيا تهيه ميشود و سم اين خزنده هر چند در صورت گزش انسان خطرناك بوده ولي ميتوان با استفاده از آن داروهاي مفيد زيادي را تهيه كرد و درايران فقط پنج درصد از مجموع قابليتهاي موجود درزمينه ي مارها استفاده ميشود .
او با اشاره به اينكه مار سمبل سلامت انسان در جهان ميباشد و خداوند اين خزنده را براي زندگي انسانها آفريده است ميگويد : واژه ي بيمار به معناي مريض و ناخوش هم از مار گرفته شده و به فردي كه حال او خوش نيست اطلاق ميشود.
موذن زاده گفت : نماد هرمس كه درعلوم پزشكي جهان و نيز درداروخانه ها ازآن استفاده ميشود ، ماري را درداخل يك جام نشان ميدهد كه نشاندهنده ي نقش اين خزنده درسلامت انسان واستفاده ازسم آن درتهيه ي انواع داروها و سرمهاي مفيد براي نجات جان بيماران است .
وي اظهار داشت : از دوهزار و ۷۰۰گونه مارشناخته شده درجهان تاكنون درايران ۶۰گونه مارشناسايي شده كه ازاين تعداد ۴۰گونه غيرسمي ، ۱۳گونه سمي و هفت گونه نيمه سمي هستند واز مجموع مارهاي شناخته شده درجهان ۴۰۰ گونه ي آن سمي هستند كه ازاين تعداد هم ۵۰گونه براي انسان خطرناك مي باشند .
وي افزود: ايران داراي مارهاي سمي عظيم الجثه نميباشد و محل زيست اينگونه مارها جزاير ماداگاسكارو شبه قاره ي هند است.
او گفت : درزمان حاضر فقط درموسسه ي فلات قاره و موسسه ي رازي كرج كارسم گيري ازمارها انجام ميشود و اميد ميرود كه با تغيير نگرش مردم نسبت به اين خزنده ي مفيد و خودداري از قلع و قمع آنان بتوان از مارها براي توليد انواع دارو و سرم بيش از پيش استفاده كرد .
از سموم مارها در صنعت داروسازي و ساخت داروهايي براي درمان سكتههاي مغزي و قلبي ، ناراحتيهاي گوارشي ، خون ريزيهاي داخلي ، بيماريهاي زنان و زايمان و بارداري استفاده ميشود .
با توجه به اينكه هر مار سمي ميتواند ضمن كمك به تامين سلامت انسانها ، براي كشور درآمد ارزي داشته باشد درسال ۱۳۷۵از سوي سيد كاظم موذن زاده به اين خزنده عنوان سرمايه ي ملي اطلاق شده است .
موذن زاده معتقد است : مارها حيوانهاي قابل نوازش هستند و تا زماني كه از سوي انسانها مشكلي براي آنان ايجاد نشود هيچ گونه خطري براي انسان ندارند .
او تاكيد كرد:اكثر افرادي كه درايران تاكنون مورد گزش مارها قرار گرفتند بطوريقين سبب ايجاد مزاحمت و يا اذيت اين حيوان شدند واين حيوان بطور طبيعي اقدام به دفاع از خود و نيش زدن افراد كرده است.
او كه به گفته ي خويش تاكنون ۱۴بار مورد گزش مار قرار گرفته است ، مي گويد : همه ي موارد مار گزيدگي من هنگام سمگيري ازاين حيوان بوده و اين حيوان با جهش مقداري از سم خود را به بدنم تزريق كرده است.
او گفت : پس ازچندين بارمارگزيدگي سلولهاي بدنم در برابر سم مار مقاوم شده و دراين زمينه با اشخاص عادي تفاوت دارم .
موذن زاده كه به گفته ي خويش از سوي محمود لطيفي استادش به سلطان مار ملقب شده ، ميگويد: اين لقب به خاطر انجام ۲۹سال فعاليت و تحقيق در زمينه ي مارها به اينجانب داده شده است .
او درزمينه ي انگيزه ي اصلي خود از پرداختن به فعاليتهاي پژوهشي و تحقيق درانواع مارها ميگويد : سالها قبل مادرم را به لحاظ ابتلاي او به بيماري سرطان از دست دادم و من كه از اين موضوع خيلي ناراحت بودم براي يافتن دارويي كه بيماري سرطان را درمان كند جستجو كردم و با اطلاع ازاين كه بسياري از داروها را ميتوان از سم مار تهيه كرد به مطاله در اين زمينه پرداختم .
وي ميگويد: مارها داراي حس ششم هستند واحساس قلبي انسانها را از طريق ارتعاش بدن اواز زمين دريافت ميكنند و به همين علت هر فردي كه با ماري روبرو شود بايد در جاي خود بايستد و هيچ گونه حركتي نكند كه دراين صورت اين حيوان به راه خودش ادامه خواهد داد.
او گفت: تاكنون شنيده و ديده نشده كه يك انسان درخواب مورد گزش مارقرارگرفته باشد و اين موضوع نشاندهنده ي آن است كه اگرمارها از سوي انسان مورد آزار قرار نگيرند هيچگونه خطري براي او نخواهند داشت .
او گفت: هرفردي كه توسط مار گزيده شد بايد در وهله ي اول خونسردي خود را بطور كامل حفظ كند چرا كه ترس از سم ناشي از گزيدگي ، ضربان قلب را افزايش ميدهد واين موضوع روند آسيب رسيدن به بدن فرد گزيده شده را سرعت مي دهد .
موذن زاده ، ايجاد يك شيارحدود يك سانتي متر بالاتر از محل گزش توسط يك ابزارتيز و ضد عفوني شده و بستن آن مكان را با يك باند و يا پارچه كه ازانتشار سم به ساير بدن انسان جلوگيري كند را ازديگراقدامهاي لازم درباره ي فردي كه مورد گزش مار ، ذكر كرد.
وي اظهارداشت : فرد گزيده شده بايد به نزديكترين مكان درماني انتقال يابد و در صورت امكان ماري را كه توسط آن گزيده شده كشته و با خود براي تشخيص نوع پادزهر به مركزدرماني ببرد .
