اجتماعي. اعتياد. زنان
وقتي يكبار مزهاش كني حتي براي نجات يك نفر، ديگر خود غرق شده در آن خواهي بود، اين نخستين كلامي بود كه محدثه با صدايي لرزان از تجربه مصرف مواد مخدربه ميان آورد.
كمپ ترك اعتياد اداره كل امور بانوان شهرداري تهران در پارك چيتگر، دو سه سالي است كه مامن گروهي از افراد جامعه - زنان معتاد - شده است .
زناني كه نقاشي ذهنشان از تصوير واقعي زندگي خط خطي شده است.
تصور اكثر افراد جامعه در مورد اعتياد اين است كه مواد مخدر و سو مصرف مواد عمدتا پديدهاي مردانه است.
به عبارتي اعتقاد بر اين است كه زنها بسيار كمتر از مردها به اعتياد روي ميآورند، بخصوص در كشور ما حتي سيگار كشيدن زنان و دختران تعجب اطرافيان رابر ميانگيزد. شايد به دليل اينكه اعتياد با نقش آشناي همسر و مادري مهربان و دلسوز در جامعه ايراني همخواني ندارد.
** درد سوزناك اعتياد زنان
عمده زناني كه در كمپ ترك اعتياد زنان چيتگر داوطلبانه از روشهاي مختلف و ازجمله خانواده هايشان حضور مييابند، اينگونه توصيف ميكنند كه ناخواسته پا در مرداب اعتياد گذاشتهاند وغيرارادي نيز بيشتر و بيشتر در آن فرو رفته اند.
شوهرم معتادم كرد، اين جمله را مهرانه با غضبي كه تسكيني بر ان نيست بيان ميكند و ميگويد: ۲۴سالم بود كه به اصرار پدرم با مجتبي ازدواج كردم.
پسرم كه ۴ساله شد از شوهرم جدا شدم اما ديگر او معتادم كرده بود. مدتي را خانه اين و آن گذراندم اما پدرم به خاطر اعتياد نگهم نداشت من هم كه از پس خرج و مخارج امين بر نميآمدم او را به بهزيستي سپردم. پولم را هم از جيب و كيف زنها در اتوبوسهاي شلوغ برمي داشتم. اين طوري اموراتم مي گذشت.
مهرانه كه در پروندهاي قضايي متهم به چند فقره سرقت است و شاكيهاي متعددي دارد، ازدواج اجباري و ناخواسته را از مهمترين دلايل اعتياد خود مي داند.
او ميگويد: هرچه بدنم از كتكهاي پدرم براي ازدواج با مجتبي سياه شد، افاقهاي براي ننشستن زير چادر سفيد عقد نكرد و امروز هم بايد افسوس گذشته را بخورم و هم آينده را.
محدثه از ديگر زناني است كه از اواخر تابستان امسال براي ترك مصرف شيشه، به اين كمپ آمده كه اعتياد پدرش را زمينه ساز اعتياد خود ميداند.
او ميگويد: چند سالي بود كه پدرم اعتيادش به ترياك شديد شد و فوت مادرم هم بر شدت آن افزود. خيلي تلاش براي ترك وي انجام دادم ، از مراكز مختلف ترك اعتياد داروهايي را براي او تهيه كردم كه بايد ذره ذره در كنار مصرف ترياك به او ميدادم.
يكبار، فقط و فقط يكبار براي انكه ترياك تقلبي پدرم مصرف نكند، مزه اش كردم كه همان يكبار كافي بود در كنار ترك تدريجي اعتياد پدرم، من معتاد شوم.
حدود دوسال است كه مواد مخدر مصرف ميكنم واكنون روزانه هم شيشه و كراك به مصرف ميرسانم.
** قارچ اعتياد زنان، رشد ميكند
هر چند آمار دقيقي از ميزان جمعيت زنان معتاد در كشور وجود ندارد ، اما بر اساس يك گزارش ، برخي پژوهشهاي سازمان بهداشت جهاني، ۹/۶درصد از معتادان ايران را زنان تشكيل ميدهند. وزارت بهداشت نيز در آمار خود در مورد زنان معتاد از رقم ۱زن معتاد به ازاي ۸مرد معتاد گزارش ميدهد.
به گفته كارشناسان، بسياري از زنان و دختران نيز به دليل برچسبهايي كه به يك زن و دختر معتاد در جامعه ما زده ميشود كمتر تصور مراجعه به مراكز خود معرف را دارند لذا اغلب ، اعتياد در زنان و دختران پنهان مانده و بخش قابل توجهي از جمعيت معتادان زن كشور به همين علت از چشم آمار گيران دور ميماند .
زنان معتاد بسيار آسيب پذيرتر از مردان معتاد هستند ، چرا كه مصرف مواد در زنان اغلب با آسيبهاي اجتماعي از جمله فرار از خانه ، بزه و خشونت توام است. از سوي ديگر وقتي يك زن گرفتار اعتياد ميشود ، تنها او گرفتار پيامدهاي فردي و اجتماعي سوء مصرف نشده است ، بلكه فرزندان و خانواده وي نيز تحت تاثير قرار ميگيرد.
كارشناسان معتقدند نه تنها در فرهنگ ايراني بلكه در اكثر فرهنگهاي دنيا ، به زنان معتاد عمدتا به چشم افراد بيبند و بار نگريسته ميشوند ، و اگر چنين زني خانواده نيز داشته باشد ، خانواده وي نيز از اين انگها و برچسبها مصون نخواهد بود.
فخرالسادات ابوالفضلي، يكي از كارشناسان بهداشت و سلامت فعال در كمپ ترك اعتياد زنان درشهرداري تهران در اينباره معتقد است : وقتي زن در يك خانواده دچار اعتياد ميشود اركان خانواده خيلي مستعد براي از هم پاشي مي شود. فرزندان نيز بخصوص دختران خانواده در نتيجه همانندسازي با مادر و مشكلات عاطفي ناشي از مصرف مواد توسط مهربانترين عضو خانواده دچار انحرافات و مسائل و پيامدهاي جبران ناپذيري ميشوند. پس كمترين عارضه اجتماعي اعتياد زنان متلاشي شدن خانواده است.
وي به خبرنگار گروه اجتماعي ايرنا گفت : بر اساس آمار جهاني، اعتياد در زنان عوارض خطرناك تري نسبت به مردان ايجاد ميكند. به عناون مثال فاصله زماني اولين تجربه مصرف مواد ، تا تزريق مواد در زنان بطور متوسط ۲سال طول ميكشد در حاليكه اين زمان در مردان حدود ۸سال است . با اين حساب زنان ۶سال زودتر از مردان به ورطه وابستگي شديد ، كه درمان طبعا سخت تر و عوارض جسمي -رواني-اجتماعي ان نيز به مراتب بيشتر است كشانده ميشوند.
ابوالفضلي با بيان اينكه مرگ و مير زنان و دختران معتاد بسيار بيشتر از ديگراز زنان است ، ادامه داد: بخصوص مصرف بيش از حد ، خودكشي و تصادفات ناشي از آثار مصرف برخي مواد علت اصلي مرگ و مير در زنان معتاد است.
همچنين به دليل اينكه اعتياد در زنان زمينه ساز ساير انحرافات است ، استفاده تزريقي از مواد و وجود سرنگهاي مشترك ، همچنين روابط پرخطر در اين زنان احتمال ابتلا آنها به ايدز ، هپاتيت و ساير بيماريهارا افزايش مي دهد.
** مراجعه بيش از ۵۰۰زن معتاد تهراني براي ترك اعتياد
بيش از ۵۵۰زن معتاد تهراني براي ترك اعتياد از ابتداي سال مراجعه كرده اند. ليلا بشيري كارشناس كمپ اعتياد اداره كل امور بانوان شهرداري تهران با ارائه اين امار، از افزايش مراجعه زنان معتاد تهراني به اين كمپ خبر مي دهد و ميگويد: ۱۶۴نفر در بهار، ۱۷۱نفر در تابستان و ۱۴۸نفر در پاييز امسال مراجعه به اين كمپ داشتهاند و در دي ماه نيز بيش از ۵۰نفر به اين آمار افزوده شده است.
وي درگفت وگو با خبرنگار گروه اجتماعي ايرنا ، ناهنجاريهاي اجتماعي و زمينههاي خانوادگي را مهتمرين عامل روي آوردن زنان به اعتياد دانست وگفت : مصرف مواد مخدر از سوي اعضاي خانواده، تهيه مواد براي دوست و آشنا و طلاق از جمله عواملي است كه زنان مراجعهكننده به اين كمپ از آن به عنوان علل روي آوردن به اعتياد ياد ميكنند.
بشيري زنان ۲۵تا ۳۷سال را بيشترين متقاضيان ترك اعتياد دراين كمپ مي داند و ميگويد:در بعد درمان پيش آگهي بهتري در زنان نسبت به مردان وجود دارد و اين مساله اميدواري بيشتري در به نتيجه رسيدن اقدامات درماني در زنان معتاد ايجاد ميكند. اما يك سري موانع نيز در مقابل زنان جهت اقدام به درمان اعتياد وجود دارد كه بايد به آنها توجه كرد.
بشيري ادامه داد: شايد مهمترين مانع در اين بين باورها و نگرشهاي موجود در جامعه در مورد زنان معتاد باشد. اگر چه افراد جامعه ميتوانند اعتياد را در مردان يك نوع بيماري فرض كنند اما در مورد زنان معتاد شرايط متفاوت است. متاسفانه اغلب افراد اعتياد را در زنان يك موضوع غير اخلاقي در نظر ميگيرند تا يك بيماري.
اين كارشناس سلامت در كمپ ترك اعتياد زنان ميگويد: در واقع نگرشهاي اجتماعي منفي موجود درباره رفتار غير اخلاقي زنان معتاد مانعي بزرگ در راه درمان اعتياد در زنان ميباشد. چرا كه زنان با دروني كردن نگرش موجود در جامعه مبتني بر اينكه اعتياد در واقع نوعي تزلزل اصول اخلاقي در آنهاست از درمان خود اجتناب مينمايند يا از معرفي خود به عنوان معتاد در انظار و مجامع عمومي شرمسار ميشوند.
وي تاكيد كرد: علاوه بر طرز نگرش و تفكرات افراد جامعه و تاثير آن در باور زنان و دختران معتاد در زمينه درمان اعتياد بسيار تاثير گذار است كه جامعه ظرفيت پذيرش مجدد زنان معتاد را بسيار كم دارد.
** مردان عامل ۷۰درصد اعتياد زنان
برخي كارشناسان به اماري اشاره ميكنند كه براساس آن در بيش از ۷۰درصد از موارد اعتياد زنان در جامعه ايراني، ردپاي مردان به وضوح قابل رويت است. ردپايي كه با توجه به بيشتر بودن امكانات درماني مردان معتاد نسبت به زنان معتاد و بسياري مسائل ديگر از جمله تابوهاي شايع در جامعه و انگي كه از اعتياد بر پيشاني زنان معتاد ميخورد، روزبه روز عمق بيشتري پيدا مي كند.
به گفته بسياري از كارشناسان، زنان عمدتا در پي شكست تلاشهاي مكرر براي نجات همسران معتاد خود، خواسته يا ناخواسته تن به آلودگي و انگ و ننگ اعتياد ميسپارند.
** مراكز ترك اعتياد زنان توسعه يابد
زهرا سادات مشير، مشاور شهردار تهران در امور زنان در اينباره ميگويد:
بر اساس مطالعات صورت گرفته يكي از نيازهاي اصلي شهر تهران نبود مراكز ترك اعتياد ويژه بانوان است. بيش از اين زنان معتادي كه قصد ترك اعتياد داشتند، با مراجعه به پارك ها، در كلاسهاي ترك اعتياد مردان شركت مي كردند اما اكنون آنها براي ترك مركزي را به صورت جداگانه دارند.
وي درگفت وگو با خبرنگار ايرنا با اشاره به اينكه از سال گذشته شهرداري تهران تصميم گرفت، چنين مركزي را در تهران احداث كند گفت: مكاني براي اين منظور در پارك چيتگر در نظر گرفته و كار ساخت و ساز آن را آغاز شد كه اكنون با استقبال مواجه شده است.
مشاور شهردار در امور بانوان در خصوص مركز بازپروري ترك اعتياد بانوان در تهران گفت: در اين مجموعه مهدكودك، مكان ورزشي و تفريحي و آسايشگاه به منظور رفاه بانواني كه در حال ترك اعتياد هستند، ساخته شده است.
مشير با بيان اينكه مشابه اين مركز در شيراز و مشهد نيز وجود دارد تاكيد كرد: اكنون نياز به توسعه اين مراكز در تهران محسوس شده است و بايد براي جلوكيري از رشد اعتياد ميان زنان، توجهي جدي به فعاليت اين مراكز و تاثيرات انها داشت.
