در شروع قرن جديد ميلادي زمانيكه كه جهانيان غرق در
شادي جشنهاي آن بودند، نظريهاي جنجالي توسط برخي از افراطيون غربي با
عنوان
جنگ تمدنها عرضه شد كه باعث گرديد بار
ديگر مردم در بهت و نگراني پيامدهاي آن فرو برد
همزمان با آن سيد محمد خاتمي رئيس جمهور وقت جمهوري اسلامي ايران
در يك حركت سنجيده با الهام از دستورات دين مبين اسلام و اهداف نظام
جمهوري اسلامي ايران ابتكاري جديد با عنوان
گفتگوي تمدنها براي كمك به صلح جهاني ارائه داد كه با
استقبال بي سابقه سران و ملل دنيا مواجه شد
به
احترام بنيانگذار و ارائه دهنده پيشنهاد گفتگوي تمدنها،
جناب آقاي خاتمي رئيس جمهور پيشين جمهوري
اسلامي ايران ، متن سخنراني ايشان در محل يونسكو بمناسبت سالروز گفتگوي
تمدنها را در زير ارائه مي كنيم
رييس جمهوري در جمع صدها نفراز شخصيتهاي سياسي و فرهنگي جهان در مقر
يونسكو در پاريس گفت : خشونت طلب ميكوشد تا هر مخالفي را با زور از
صحنه خارجكند و حاصلكار چيزي جز بروز پديده نفرت انگيز و هراس آور
ترور از يكسو و جنگ و ويراني و اشغال و تحميل از سوي ديگر نخواهد بود
ويگفت:
بايد مسائل مبتلا بهانسان از جمله ، فقر وحشتناك حاكم بر جهان و تلفات
تكاندهنده كودكانو بزرگسالان براثر گرسنگي وبيماري ، تخريب گسترده
محيط زيست ، بيبند و باريهاي اخلاقي ، عدم امكانات آموزشي براي
كودكان و نوجوانان مناطق محروم در اولويت قرار گيرد
رييس جمهوري به ايده گفتوگوي ميان فرهنگها و تمدنها كه خود منادي آن
بوده است ، اشاره كرد و گفت:" تصميم دارم،پس ازپايان دورانرياست
جمهوريام ، وقت و توان خود را صرف موضوع مهم گفتگوي ميان تمدنها كنم
خاتمي خاطر نشان كرد : با تكيه بر اهداف قانون اساسي يونسكو ، از هم
اكنون طرح تاسيس يك سازمان غيردولتي كه گستره آن شخصيتها ، متفكران ،
مصلحان و نهادهاي ذيربط بينالمللي را به همكاري دعوت كند ، در ذهن
دارم
رييس جمهوري همچنين از اينكه آخرين سفر خارجياش در كسوت رياست جمهوري
اسلامي ايران را ميهمان خانه آموزش ، علوم و فرهنگ ملل متحد است ،
ابراز خرسندي كرد
متن كامل سخنان خاتمي دراجلاس يونسكو كه علاوه بر روساي جمهوري ايران و
الجزاير ، بيش از ۳۰۰تن از شخصيتهاي سياسي و فرهنگي جهان در آن
شركت دارند ، به شرح ذيل است
بسم ا... الرحمن الرحيم
جناب آقاي رييس جمهوري بوتفليقه
جناب آقاي مديركل
رياست محترم كنفرانس عمومي
رياست محترم شوراي اجرايي
ميهمانان وعاليجنابان عزيز
خانمها و آقايان
بسيار خوشحالم كه در آخرين سفرم در دوران ۸ساله رياست جمهوري اسلامي
ايران ميهمان خانه آموزش ،علوم و فرهنگ و برج مراقبت فكري و نظري ملل
متحد هستم .خانه كه قانون اساسي آن اين طور آغاز ميشود
چون جنگها در انديشه آغاز ميشوند ، سنگرهاي دفاع از صلح را در انديشهها
بايد ساخت ... در طول تاريخ ، جهل ما به شيوههاي زندگي يكديگر علت
مشترك ظن و بياعتمادي ميان مردماني بوده است كه تفاوتهاي آنان اغلب
به جنگ انجاميده است ... صلحي كه صرفا بر ترتيبات سياسي و اقتصادي ميان
دولتها بنا شده باشد، صلحي نخواهد بود كه حمايت يكپارچه مردم جهان را
با خودداشته باشد و بنابراين ، بناي صلح ، اگر نخواهد فرو بريزد ، ميبايد
بر همبستگي اخلاقي و فكري بشر استوار باشد
هدف پيشنهاد من به جامعه بينالمللي براي پيشبرد و ارتقاء گفت و گوي
ميان تمدنها نيز چيزي جز همين اهداف نيست، و فلسفه انتخاب اين سازمان
براي آخرين حضور خارجي ام نيز از همين تجانس در هدف مايه ميگيرد. پيش
از ورود به بحث ميخواهم ، از آقاي مديركل يونسكو كه اين فرصت را براي
من فراهم آوردهاند ، تشكر كنم
يونسكو كه در مجموعه خانواده ملل متحد نهاد پيشتاز براي پيشبرد گفت و
گوي تمدنهااست ، در چند سال اخير كنفرانسهاي مهم و متعددي را با حمايت
كشورهاي عضو خود در نقاط مختلف جهان برگزار يا حمايت كرده است
دو
موضوع مهم ديگر كه در دستور كار سالهاي اخير يونسكو قرار داشته است نيز
ارتباط مفهومي عميقي با گفت و گوي تمدنها دارد . يكي تدوين و تصويب
كنوانسيون ميراث معنوي در سال ۲۰۰۳و ديگر تصويب بيانيه جهاني تنوع
فرهنگي در سال ۲۰۰۱و خوشحالم كه هم اكنون تدوين پيش نويس كنوانسيوني
براساس آن بيانيه مراحل آخر خود را در يونسكو ميگذراند
توجه خاص كشورهاي زيادي از اعضاي يونسكو و رهبران آنها ، بخصوص شخص
رييس جمهور شيراك به اين موضوع بسيار دلگرمكننده است . نطق عميق ايشان
در روز افتتاح سي و يكمين كنفرانس عمومي يونسكو در اكتبر ۲۰۰۱از
اسناد فراموش نشدني در اين سازمان است . الجزاير تحت رهبري رييس جمهور
بوتفليقه اولين امضاءكننده كنوانسيون ميراث معنوي است . اين دومين
حضور ايشان به همراه من در اجلاسي است كه يونسكو در باب گفت و گوي
تمدنها برگزار ميكند كه اولين آن در سپتامبر ۲۰۰۰با حضور ۱۱رييس
كشور ديگر در مقر سازمان ملل در نيويورك ترتيب يافت
همچنين توجه جدي تر به موضوع اخلاق در علوم و اخلاق زيستي در يونسكو،
نشاندهنده اين است كه جامعه جهاني در آغاز قرن بيست و يكم خلاء اهتمام
به موضوعات مهمي را كه سالها به اندازه كافي مورد توجه نبوده دريافته
است
آقاي مديركل اقدام شما به شمول گفتگوي تمدنها در همه شاخههاي يونسكو و
برنامه ريزيهاي استراتژيك اين سازمان نشاندهنده توجه به اين واقعيت
است كه گفت و گوي تمدنها از ملزومات همه اين موضوعات مهم مطرح در
سازمان شماست
خانمها و آقايان
تقارن زماني سال ، ۲۰۰۱سال جهاني گفت و گوي تمدنها ، با فاجعه
يازدهم سپتامبر و پيامدهاي سياسي و ديگر تبعات ناشي از آن در جهان ما
از يك طرف و توجه مراكز مهم تحقيقاتي و دانشگاهي و همچنين مراكز متعدد
بين المللي و سياسي به مساله گفت و گوي تمدنها از طرف ديگر به ما هشدار
مي دهد كه مساله گفت و گو تمدنها علاوه بر جنبههاي نظري و علمي و
فلسفي به مثابه يكي از مسايل مبتلا به در سياست و اقتصاد نيز ميبايد
مورد توجه قرار گيرد
بگذاريد همين جا و با تكيه به اهداف قانون اساسي يونسكو اعلام كنم كه
تصميم دارم وقت و توان خود را پس از پايان دوره رياست جمهوري ام به اين
موضوع مهم مصروف دارم . از هم اكنون طرح تاسيس يك سازمان غيردولتي كه
گستره آن شخصيتها ، متفكران ، مصلحان و نهادهاي ذيربط بينالمللي را
به همكاري دعوت كند در ذهن دارم . براي اين منظور نيازمند آنم كه از
نظريات و پيشنهادات شما حاضران در اين جلسه مهم و جلسات ديگري كه تا
آنجا كه وقت اجازه دهد در اين سفر خواهم داشت ، استفاده كنم . در اين
ميان توجه به آسيب شناسي " فرهنگ گفتگو " يكي از اولين ضرورت هاست