گروه جامعه ایرنا- آسمان، خانه‌ای بی‌مرز برای پرندگانی است که هر سال، با تغییر فصل‌ها، هزاران کیلومتر را به امید یافتن آب، غذا و پناهگاهی امن پرواز می‌کنند، مسافرانی کوچک که مرزهای جغرافیایی را نمی‌شناسند و برای ادامه زندگی، به سخاوت طبیعت و امنیت زیستگاه‌ها دل بسته‌اند، اما در مسیر این سفر شگفت‌انگیز، خشکیدن تالاب‌ها، تخریب زیستگاه‌ها، شکار و تغییرات اقلیمی، هر روز راه را بر بال‌های خسته‌شان دشوارتر می‌کند.

روز جهانی پرندگان مهاجر، فرصتی است برای به یاد آوردن این حقیقت که پرواز آزادانه این مسافران آسمان، به سلامت زمین و مهربانی انسان‌ها گره خورده است، شاید هنوز بتوانیم با پاسداری از طبیعت، نگذاریم آسمان از آواز و پروازشان خالی شود.

با توجه به اهمیت موضوع و حفاظت از پرندگان ، یک روز به عنوان روز جهانی پرندگان مهاجر نامگذاری شد، روز جهانی پرندگان مهاجر یک مناسبت جهانی برای افزایش آگاهی درباره اهمیت حفاظت از پرندگان مهاجر و زیستگاه‌های آنها است، این مناسبت نخستین بار در سال ۲۰۰۶ میلادی، با ابتکار دبیرخانه توافقنامه حفاظت از پرندگان آبزی مهاجر آفریقا و اوراسیا (AEWA) و دبیرخانه کنوانسیون گونه‌های مهاجر (CMS) و با حمایت سازمان ملل متحد پایه‌گذاری شد.

این روز با هدف جلب توجه افکار عمومی به تهدیدهایی مانند تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی محیط‌زیست، شکار غیرمجاز و تغییرات اقلیمی و همچنین ضرورت همکاری کشورها برای حفاظت از پرندگان مهاجر نام‌گذاری شده است.

از سال ۲۰۱۸ میلادی، دو کارزار بین‌المللی روز جهانی پرندگان مهاجر در آمریکا و کانادا و کارزار دیگری در مناطق آفریقا، اروپا و آسیا با یکدیگر ادغام شدند تا با همکاری جهانی گسترده‌تر، پیام حفاظت از این پرندگان به گوش مردم سراسر جهان برسد.

این مناسبت هر سال در دومین شنبه ماه مه و دومین شنبه ماه اکتبر برگزار می‌شود تا با فصل‌های اصلی مهاجرت پرندگان در نیمکره شمالی هم‌زمان باشد، در سال ۲۰۲۶، این روزها برابر با ۹ مه و ۱۰ اکتبر هستند.

شعارها و برنامه‌های این مناسبت هر سال بر یکی از جنبه‌های حفاظت از پرندگان مهاجر تمرکز می‌کنند و بر این واقعیت تأکید دارند که بقای این پرندگان به همکاری کشورها و حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی در مسیر مهاجرت آن‌ها وابسته است و شعار امسال نیز روز جهانی پرندگان مهاجر؛ هر پرنده مهم است، هر مشاهده ارزشمند است ، تعیین شده است.

به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، روز جهانی پرندگان مهاجر در سال ۲۰۲۶ با شعار هر پرنده مهم است؛ هر مشاهده ارزشمند است (Every Bird Counts – Your Observations Matter!) بر نقش علم شهروندی و مشارکت عمومی در حفاظت از پرندگان مهاجر تأکید دارد. هدف این کارزار، نشان‌دادن اهمیت ثبت مشاهدات میدانی توسط پرنده‌نگران، پژوهشگران، جوامع محلی و علاقه‌مندان طبیعت در شناخت الگوهای مهاجرت، پایش روند تغییرات جمعیتی و شناسایی تهدیدهای مؤثر بر گونه‌هاست.

داده‌هایی که از مشاهده و ثبت منظم پرندگان به دست می‌آیند، می‌توانند در کنار پایش‌های تخصصی، مبنای تصمیم‌گیری علمی و اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی قرار گیرند. این کارزار همچنین با شصتمین سالگرد سرشماری بین‌المللی پرندگان آبزی هم‌زمان شده است؛ برنامه‌ای جهانی که نقش مهمی در گردآوری داده‌های بلندمدت درباره جمعیت پرندگان آبزی و وضعیت زیستگاه‌های آن‌ها داشته است.

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در غرب آسیا و قرارگیری در مسیر جابه‌جایی فصلی گونه‌های متعدد، از اهمیت ویژه‌ای در حفاظت از پرندگان مهاجر برخوردار است. تالاب‌ها، دریاچه‌ها، سواحل و دیگر زیستگاه‌های طبیعی کشور در فصل‌های مختلف، محل توقف، تغذیه، استراحت و زمستان‌گذرانی شمار زیادی از پرندگان آبزی و کنارآبزی هستند.

تالاب‌های انزلی، میانکاله، گوری‌گل و شادگان و زیستگاه‌های آبی حوضه دریاچه ارومیه از جمله مناطقی هستند که پایش مستمر آن‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره حضور گونه‌ها، فراوانی نسبی، زمان ورود و خروج و تغییرات فصلی جمعیت‌ها فراهم کند. ثبت تاریخ مشاهده، تعداد پرندگان، موقعیت جغرافیایی، وضعیت زیستگاه و شواهد تهدیدها، به‌ویژه زمانی که با روش‌های استاندارد و در بازه‌های زمانی طولانی انجام شود، امکان مقایسه داده‌ها و شناسایی تغییرات اکولوژیک را افزایش می‌دهد. در این چارچوب، مشارکت مردم در ثبت مشاهدات می‌تواند مکمل برنامه‌های تخصصی سرشماری و پایش پرندگان در سطح ملی باشد.

با وجود اهمیت این داده‌ها، ارزش حفاظتی مشاهدات زمانی افزایش می‌یابد که اطلاعات ثبت‌شده از دقت مکانی و زمانی کافی برخوردار باشند، گونه‌ها تا حد امکان به‌درستی شناسایی شوند و داده‌ها در قالبی قابل ارزیابی و استفاده علمی در اختیار نهادهای مسئول قرار گیرند. ثبت مشاهدات غیرعادی، گزارش پرندگان حلقه‌گذاری‌شده، مستندسازی شکار غیرمجاز و تخریب زیستگاه و مشارکت در سرشماری‌های هماهنگ، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به شناسایی مناطق مهم، تعیین اولویت‌های حفاظتی و ارزیابی اثربخشی اقدامات مدیریت زیستگاه کمک کنند.

در روز جهانی پرندگان مهاجر، شعار «هر پرنده مهم است؛ هر مشاهده ارزشمند است» یادآور این حقیقت است که حفاظت مؤثر، علاوه بر برنامه‌ریزی و تخصص، به مشارکت آگاهانه جامعه و تبدیل مشاهدات پراکنده به داده‌های معتبر و قابل استفاده نیاز دارد. هر مشاهده دقیق می‌تواند بخشی از تصویری بزرگ‌تر از وضعیت پرندگان مهاجر و مسیرهای حیاتی آن‌ها را آشکار کند؛ تصویری که برای حفاظت از این میراث طبیعی مشترک، ضروری است.