تاب‌آوری به معنای توانایی حل مسائل است/ دانشگاه‌ها برای بدترین سناریوها راهکار ارائه دهند

تهران- ایرنا- معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با بیان اینکه تاب‌آوری به معنای توانایی حل مسائل است، گفت: دانشگاه‌ها باید با در نظر گرفتن بدترین سناریوها و تداوم بحران‌ها برنامه‌ریزی و راهکارهای متناسب ارائه کنند.

به گزارش خبرنگار علمی ایرنا، سید ضیاء هاشمی روز سه‌شنبه در همایش نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های کشور در تاب‌آوری ملی اظهار داشت: دانشگاه در حل مسائل کشور جایگاه رفیعی دارد و باور داریم که دانشگاه می‌تواند و مسئولیت دارد در حل مسائل کشور حضور فعال داشته باشد؛ چراکه تاب‌آوری ملی در تمام عرصه‌ها با دانشگاه ارتباط دارد.

وی افزود: پرسش‌ها و ابهامات متعددی در کشور وجود دارد که دانشگاه وظیفه دارد به آنها پاسخ دهد و این پاسخ‌ها باید به راه‌حل منجر شود. ایده‌آل آن است که داده‌ها و پاسخ‌های علمی به مرحله عمل و سیاست‌گذاری برسد؛ البته این مسئولیت تنها بر عهده دانشگاه‌ها نیست و بخش‌های رسمی و دولت نیز در این زمینه نقش دارند.

هاشمی با اشاره به ماهیت بحران‌ها در جوامع مدرن، صنعتی و شهری گفت: تاب‌آوری در برابر مشکلات و بحران‌هایی معنا پیدا می‌کند که در جوامع امروزی متعدد و گاه زنجیره‌ای هستند. این بحران‌ها ممکن است از یک نقطه آغاز شوند، اما به یکدیگر پیوند بخورند؛ برای مثال در شرایط جنگ، مشکلات اقتصادی، طبیعی و بسیاری از مسائل دیگر به هم گره می‌خورند و پیامدهایی مانند استرس، افسردگی، ترس، نگرانی و غم را به دنبال دارند.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با بیان اینکه عبور از شرایط بحرانی و پرریسک به راهکار نیاز دارد، گفت: هنگامی که عناصر جدیدی مانند جنگ، فقر، ایجاد شکاف اقتصادی و بحران‌های اقتصادی به مسائل موجود اضافه می‌شود، لازم است بیش از گذشته درباره این مسائل تأمل کنیم.

وی ادامه داد: دانشگاهیان از تخصص‌های مختلف برخوردارند و اگر تخصص‌های مختلف با یکدیگر هم‌افزا شوند و تعامل داشته باشند، می‌توان برای مشکلات زنجیره‌ای راهکار پیدا کرد و این یکی از رسالت‌های دانشگاه‌ها است.

هاشمی با تشریح مفهوم تاب‌آوری گفت: تاب‌آوری به این معناست که می‌خواهیم وضعیت بحران و سختی‌ها را به فرصت تبدیل کنیم. برای مثال، در شرایط جنگ، بحران و فشار، بسیج نیروها و ظرفیت‌ها به گونه‌ای انجام می‌شود که بتوانیم مشکلات را بهتر حل کنیم.

وی افزود: مسائل صنعتی، زیست‌محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در شرایط بحران بیشتر و بهتر مورد توجه قرار می‌گیرند. علاوه بر این همدلی و همراهی اجتماعی افزایش می‌یابد و از این طریق فرصتی برای حل مسائل ایجاد می‌شود.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به مشکلات کشور در شرایط جنگی اظهار داشت: امروز با مسائلی مانند تحریم، تورم، فقر، فاصله طبقاتی، تقابل‌های سیاسی، تحریکات قومی و همچنین مسائل میان صنعت و جامعه مواجه هستیم. در این وضعیت انتظار می‌رود دانشگاه از یک نهاد علمی به نهادی برای ارائه خدمات مشاوره‌ای و راهنمای مدیریت جامعه تبدیل شود و بپذیریم که حکمرانی جز با اتکا به علم و نهاد علم امکان‌پذیر نیست.

وی با تأکید بر ضرورت به‌روز شدن دانشگاه‌ها متناسب با تحولات سریع جامعه گفت: دانشگاه باید خود را با این تحولات هماهنگ کند تا این باور و امیدواری ایجاد شود که می‌تواند نهادی اثرگذار و نقش‌آفرین باشد.

هاشمی با اشاره به تأکید دولت بر لزوم استفاده از ظرفیت نهاد علم و نخبگان برای حل مسائل کشور افزود: در دولت، رئیس‌جمهور، معاونان و دیگر دولتمردان بر این موضوع تأکید دارند که مسائل کشور با کمک نهاد علم و نخبگان حل شود، اما تحقق این هدف نیازمند انجام اقداماتی است.

شناخت فناوری‌های نوظهور و تدوین سناریوهای آینده

وی نخستین اقدام ضروری را شناخت روندهای نوظهور عنوان کرد و افزود: فناوری‌های جدید مانند هوش مصنوعی و کوانتوم، انتظارات، ظرفیت‌ها و تهدیدهای جدیدی ایجاد می‌کنند. در نظام آموزش و پژوهش نیز با چالش‌هایی مواجه هستیم که از جمله آنها باید به ضرورت تنظیم تعامل میان استاد و دانشجو اشاره کرد.

هاشمی با بیان اینکه باید سناریوهای مختلفی متناسب با تحولات فناوری و اقتصادی جهان داشته باشیم، یادآورشد: مسئله ما انتخابات آمریکا نیست، اما پیامدهای آن برای کشور ما متفاوت است و می‌تواند فرصت‌ها و تهدیدهایی ایجاد کند. همچنین محیط زیست یک مسئله جهانی است و دانشگاه‌ها باید کانون شناسایی این تهدیدها و محل تدوین سناریوهای لازم برای یافتن راه‌حل باشند.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور گفت: نباید از فناوری‌های جدید عقب بمانیم و باید مراقب باشیم در مسابقه دانش جا نمانیم. در حوزه‌های جدید علمی که با اتکا به هوش و تحلیل کلان‌داده‌ها مطرح شده‌اند، ظرفیت‌ها و محدودیت‌هایی داریم که باید این چالش‌ها را بشناسیم و از ظرفیت‌های موجود استفاده کنیم.

شناسایی استعدادهای پنهان و فراهم کردن زمینه ماندگاری نخبگان

هاشمی تربیت نیروی انسانی متخصص را از دیگر الزامات ارتقای تاب‌آوری ملی برشمرد و با اشاره به ظرفیتهای جوانان و نخبگان اظهار کرد:‌ نخبگان صرفاً کسانی نیستند که خود را مطرح کرده‌اند، بلکه چهره‌های توانمند بسیاری در اقصی نقاط کشور حضور دارند که باید استعدادهای آنها را کشف و برای مشارکت در حل مسائل کشور به کار گرفته شوند.

وی افزود: مسئولیت این موضوع در درجه نخست بر عهده نظام آموزش پایه است و دانشگاه‌ها نیز می‌توانند در اصلاحات نظام آموزشی نقش‌آفرینی و کمک کنند.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان در داخل کشور اظهار داشت: برای استفاده از نخبگان باید به این نکته توجه داشته باشیم که جوانان نخبه امروز بیش از گذشته ترجیح می‌دهند در کشور بمانند و بر اساس آمارها، مهاجرت نخبگان کاهش یافته است. همچنین افرادی که از کشور رفته‌اند، علاقه‌مند به بازگشت هستند.

هاشمی خاطرنشان کرد: برای تحقق این ظرفیت، به سازوکارهایی نیاز داریم که زمینه ماندگاری نخبگان در کشور را فراهم کند و افرادی که بازمی‌گردند نیز بتوانند در کشور بمانند و فعالیت کنند و حاصل جمع این اقدامات، کمک به حل مسائل کشور است.

جنگ زمینه‌ساز خودباوری جدید در کشور شد

وی در بخش دیگری از سخنانش اظهار کرد: به اعتقاد من، پس از جنگ اخیر وارد مرحله جدیدی شده‌ایم و به خودباوری جدیدی رسیده‌ایم. پیوندهای اجتماعی میان ایرانیان داخل و خارج از کشور بیشتر شده و موقعیت و منزلت ایرانیان در سطح جهانی نیز متفاوت شده است.

هاشمی افزود: کشوری که پس از نیم قرن تحریم، در برابر کشورهایی که از هیچ اقدامی فروگذار نمی‌کنند و از انجام هیچ کاری ابایی ندارند، سربلند بیرون آمده است، نشان می‌دهد که از ظرفیت‌ها و سرمایه‌هایی برخوردار است و این برای جهانیان شگفت‌آور است.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با بیان اینکه قضاوت‌ها نسبت به ایران جدید متفاوت شده است، گفت: اکنون با ایرانی مواجه هستیم که ظرفیت‌ها، قابلیت‌ها و انتظارات جدیدی دارد و در این میان دانشگاه می‌تواند نقش محوری ایفا کند.

وی تصریح کرد: در چنین فضایی می‌توانیم این تعریف را داشته باشیم که برای عبور از وضعیت فعلی، دانشگاه‌ها در حوزه آموزش و پژوهش و همچنین در ترسیم افق آینده نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.

تاب‌آوری به معنای تحمل بحران نیست، بلکه توانایی حل مسائل است

هاشمی با تأکید بر ضرورت آمادگی برای تداوم بحران‌ها گفت: باید در نظر داشته باشیم و فرض نکنیم که مسائل و مشکلات به‌طور طبیعی پایان می‌یابند. در برنامه‌ریزی‌ها باید بدترین سناریوها را در نظر بگیریم و بررسی کنیم اگر شرایط بحرانی استمرار پیدا کرد، چه اقداماتی باید انجام دهیم.

وی افزود: باید با فرض استمرار بحران‌های زنجیره‌ای، راه‌حل داشته باشیم و خود را با شرایط مختلف تطبیق دهیم. جامعه تاب‌آور تنها جامعه‌ای نیست که بحران‌ها را تحمل می‌کند، بلکه جامعه‌ای است که می‌تواند مسائل را حل کند.

معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد پژوهشی دانشگاه‌ها اظهار داشت: باید از پژوهش‌های پراکنده به سمت پژوهش‌های مسئله‌محور حرکت کنیم و در میانه بحران، آینده‌ای قوی‌تر بسازیم؛ آینده‌ای که تحقق آن امکان‌پذیر است.