به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، محمداسماعیل حاجیعلیان درباره آثار و پروژههایی که این روزها در دست نگارش دارد، در گفتوگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: شرایط چاپ و نشر پیچیده شده و این مساله هم برای نویسندگان که از این راه امرار معاش میکنند و هم برای کتابخوانانی که برای نوشتن به مطالعه آثار دیگران نیاز دارند، مشکلاتی ایجاد کرده است.
وی با اشاره به دو پروژه پژوهشی خود افزود: در سالهای اخیر و بهویژه امسال، درگیر پژوهشی درباره روایتهای تاریخی دفاع مردم اصفهان در طول تاریخ بودهام. اصفهان در دورههای مختلف تاریخی، از حمله اعراب و مغولان تا دوره مشروطه، ۶ بار فتح شده است و بررسی واکنش مردم این شهر به این رویدادها و روایتهایی که درباره آنها شکل گرفته، موضوع این پژوهش است. در این پروژه، روایتها را از زمان اساطیر تا دوره قاجار گردآوری کردهام و علاوه بر جمعآوری روایتهای تاریخی، به دنبال شناسایی سوژههایی هستم که نویسندگان بتوانند بر اساس آنها داستان بنویسند.
حاجیعلیان با اشاره به پروژه دیگر خود درباره حماسههای ایرانی گفت: حدود سه یا چهار سال است که روی پروژهای با عنوان «هفتخان داستان حماسی» کار میکنم. در این پژوهش، داستانهایی را که از گذشته در قالب شعر و بعدها در قالب نثر درباره حماسههای مختلف کشور نوشته شدهاند، بررسی میکنم؛ چه حماسههای ملی و میهنی، چه حماسههای اعتقادی و چه حماسههای بومی. این دو پروژه بیشتر وقت مرا گرفتهاند و متأسفانه امسال نخستین سال در طول ۲۰ سال گذشته است که داستانی ننوشتهام.
از جامعه خودم مینویسم
این نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره علاقهاش به تاریخ و انگیزه نگارش آثاری با موضوع شخصیتهای تاریخی اظهار کرد: تاریخ بزرگترین درس عبرت برای آیندگان است و اگر ملتی تاریخ خود را نخواند، نمیتواند آینده خوبی برای خود رقم بزند. تاریخ منبع بزرگی برای نویسندگانی است که میتوانند در این حوزه قلم بزنند.
وقتی درباره تاریخ مینویسیم، در واقع درباره امروز هم حرف میزنیم
وی ادامه داد: از کودکی با داستانهای تاریخی به کتابخوانی علاقهمند شدم و آثار میکا والتاری تاثیر زیادی بر توجه من به تاریخ داشت. در تاریخ میتوان تیپهای شخصیتی و سوژههای داستانی بسیار خوبی پیدا کرد. جوامعی که از تاریخ درس نمیگیرند، شاهد تکرار رویدادهای گذشته خواهند بود، این تکرار باعث میشود اتفاقات تاریخی با شرایط امروز جامعه و دغدغههای مردم ارتباط پیدا کنند. به همین دلیل، وقتی درباره تاریخ مینویسیم، در واقع درباره امروز هم حرف میزنیم. این مساله دردناک است اما متأسفانه با آن درگیر هستیم.
حاجیعلیان درباره انگیزه نگارش رمان «ایرانشاه» و پرداختن به شخصیت امیر اسماعیل سامانی توضیح داد: نخستین اثر تاریخی من «سمفونی بابونههای سرخ» بود که درباره شاه عباس صفوی نوشته شد. پس از آن نیز اثر دیگری با عنوان «مقام گورخانه» درباره شاه عباس نوشتم که انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرد. جذابیت شخصیتهای تاریخی و روایتهای متفاوتی که درباره شخصیتهای تاریخی وجود دارد، این امکان را فراهم میکند که هر نویسنده از دریچه ذهن خود به یک موضوع نزدیک شود و روایتی امروزی و متفاوت از تاریخ ارائه دهد. همین جذابیت مرا به این حوزه کشاند.
وی با اشاره به ویژگیهای شخصیت امیراسماعیل سامانی بیان کرد: پس از دورهای طولانی که ایرانیان در پی حمله اعراب نتوانسته بودند از این یورش سربلند بیرون بیایند، در دوره امیر اسماعیل سامانی برای نخستین بار، بار دیگر شاهد شکلگیری یک پادشاهی و حکومت ایرانی بودیم. به همین دلیل نیز عنوان «ایرانشاه» را برای اثرم انتخاب کردم. اقداماتی که برای احیای زبان فارسی و سنتهای نیکو در آن دوره انجام شد، از دیگر دلایل جذابیت این شخصیت برای من بود. این شخصیت تاریخی ویژگیهایی دارد که میتوان از آنها درس گرفت. امروز معمولاً میان مسئولان و مردم فاصله زیادی احساس میشود، اما امیراسماعیل سامانی حتی در روزهای سرد و برفی که برف تا زانوی مردم میرسید، در میدان شهر حاضر میشد تا هر کسی که عریضه یا درخواستی دارد، بتواند با او صحبت کند و مسائل خود را مطرح کند. این در دسترس بودن و توجه به امور مردم، ویژگی ارزشمندی است که حتی با وجود گسترش امکانات ارتباطی در روزگار کنونی نیز هنوز به شکل مطلوب شاهد آن نیستیم.
این نویسنده برنده جایزه قلم زرین، با تاکید بر نقش ادبیات در انتقال تجربههای تاریخی اظهار کرد: نویسنده خوبیها، بدیها و تلخیهای زندگی گذشتگان را بازتاب میدهد تا جامعه بتواند از آنها بهره ببرد. ما مسیرها و تجربهها را در اختیار مخاطب قرار میدهیم، اما انتخاب اینکه کدام راه را در پیش بگیرد، با خود اوست. در واقع، امکان تجربه زندگی دیگران را برای مخاطب فراهم میکنیم تا خودش درباره زندگی و انتخابهایش تصمیم بگیرد.
نویسنده خوبیها، بدیها و تلخیهای زندگی گذشتگان را بازتاب میدهد تا جامعه بتواند از آنها بهره ببرد
حاجیعلیان درباره کتابهایش که موضوعات گستردهای دارند، گفت: زندگی در گستره فرهنگی ایران، آدمها را با حوزههای مختلفی مانند جامعهشناسی، روانشناسی و ایرانشناسی آشنا میکند. کسی که محیط پیرامون خود را جدی میگیرد و با نگاهی دقیق به آن مینگرد، بهطور طبیعی به این حوزهها نزدیک میشود. من بهعنوان یک نویسنده ایرانی، منبع اصلی ارتزاق فکری و خیالپردازیام همین فرهنگ و جامعهای است که در آن زندگی میکنم. اگر از خودم و جامعه خودم ننویسم، حرفی که میزنم درست نیست و در واقع حرف دیگران را تکرار کردهام. بهترین منبعی که در اختیار دارم، خودم و جامعهای است که در آن زندگی میکنم.
این نویسنده با اشاره به تنوع فرهنگی ایران بیان کرد: جامعه ایرانی از گویشهای مختلف، زبانهای بومی، متلها، آیینها و سنتهایی تشکیل شده است که برخی از آنها بسیار زیبا و کمنظیرند و برخی دیگر نیز تلخ و ناگوار هستند. من با این عناصر زندگی میکنم و وقتی آنها را روایت میکنم، کار خارقالعادهای انجام نمیدهم؛ گویی مقابل آینهای ایستادهام و خودم را در گستره ایران تماشا میکنم. نمیتوانم بگویم جامعهشناس، روانشناس یا ایرانشناس هستم؛ من یک نویسندهام و در همین حد از دانش این حوزهها استفاده میکنم.
روایتی از تاریخ ایران از گذشته دور تا دوران دفاع مقدس
این نویسنده در پاسخ به پرسشی درباره آثاری که به مناسبت هفته کتاب به مخاطبان پیشنهاد میکند، گفت: انتخاب یک اثر و معرفی آن بهعنوان کتاب پیشنهادی، ممکن است به دیگر آثارم اجحاف باشد اما برای علاقهمندان به تاریخ، آثاری مانند «سمفونی بابونههای سرخ»، «مقام گورخانه» و «آتوننامه» را پیشنهاد میکنم. «آتوننامه» دو جایزه ملی، از جمله جایزه داستان حماسی و جایزه قلم زرین، دریافت کرده است.
رمان «مینار» درباره ارامنه ایران و حضور و عملکرد آنها در دوران دفاع مقدس است
حاجیعلیان با اشاره به رمان «اسمال طلایی» اظهار کرد: این اثر درباره یکی از سرداران گمنام ایران به نام اسمال طلایی است؛ شخصیتی که بسیاری از زائران مشهد با سقاخانه اسمال طلایی آشنایی دارند و زندگی این سردار در رمان روایت شده است. رمان «سردار من» نیز که انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده، درباره کلیمیان ایران و دوره مشروطه است. یکی از موضوعات این اثر نیز فتح اصفهان در دوره مشروطه به دست مشروطهخواهان است که در کنار روایت زندگی کلیمیان ایران به آن پرداختهام.
این نویسنده درباره آثارش در حوزه دفاع مقدس نیز گفت: رمان «مینار» درباره ارامنه ایران و حضور و عملکرد آنها در دوران دفاع مقدس است. داستان این اثر در اصفهان و خوزستان و از جمله خرمشهر میگذرد.
حاجیعلیان از انتشار رمان تازه خود خبر داد و افزود: امیدوارم اگر شرایط نشر از این پیچیدهتر نشود، طی چند ماه آینده رمان «چهلتن» از سوی انتشارات بهنشر روانه بازار کتاب شود. این رمان دو بخش تاریخی و دفاع مقدسی دارد؛ بخش تاریخی آن در زمان شهادت امام رضا(ع) و در چهلتن سنگسر اتفاق میافتد و بخش دیگر به فتح فاو در دوران دفاع مقدس میپردازد.
یکی از ویژگیهایی که در کارنامه خودم به آن افتخار میکنم، تلاشم برای بازتاب صدای زنان و اقلیتهای جامعه است
این نویسنده از رمان «اپرای مردان سبیل استالینی» درباره کودتای ۲۸ مرداد و اثری با عنوان «پاپیلو» نیز نام برد و گفت: این آثار با همکاری انتشارات ققنوس منتشر شدهاند. «پاپیلو» نیز اثری اجتماعی با موضوع یکی از مشهورترین قاتلان زنجیرهای زن در ایران و تاریخ معاصر است
حاجیعلیان با اشاره به مجموعه داستانهایش تاکید کرد: یکی از ویژگیهایی که در کارنامه خودم به آن افتخار میکنم، تلاشم برای بازتاب صدای زنان و اقلیتهای جامعه است.
وی با اشاره به آثاری که در دست انتشار دارد، گفت: رمان «ایوار» درباره انقلاب و پایین کشیدن مجسمه محمدرضا پهلوی در سمنان است که از مهمترین فعالیتهای انقلابی مردم این شهر به شمار میرود. همچنین رمانی با موضوع دوره پهلوی اول دارم که روایتی اجتماعی از مردم سمنان و ترکمنصحرا ارائه میکند.
نویسندگان و ناشران نیز از گرانی کتاب آسیب میبینند
این نویسنده درباره نقش زنان در آثارش، به ویژه رمان «چهار زن» که از سوی نشر آموت منتشر شده گفت: در این رمان تلاش کردم به موضوعی فراتر از روایت صرف داستانی بپردازم. در واقع، نظریهای تازه در حوزه روانکاوی درباره انسان ایرانی، ساختار ذهنی او و شیوه مواجههاش با مسائل مطرح کردهام. این اثر سه نوبت تجدید چاپ شده، درباره آن صحبتهای زیادی صورت گرفته و جایزه رمان ماندگار را نیز دریافت کرده است اما ظرفیتهای آن در حوزه نقد بهدرستی بررسی نشده است.
حاجیعلیان ادامه داد: با وجود اینکه دو پایاننامه دکتری درباره این اثر نوشته شده، انتظار داشتم دانشجویان روانشناسی، روانکاوان و منتقدانی که در حوزه روانشناسی فعالیت میکنند، بیشتر به مباحث مطرحشده در آن توجه کنند. این موضوع نشان میدهد که نقد در کشور ما هنوز جایگاه واقعی خود را پیدا نکرده است.
وی با پیشنهاد مطالعه این رمان به زنان و متخصصان حوزه روانشناسی گفت: پیشنهاد میکنم زنان ایرانی و روانشناسان «چهار زن» را با نگاهی ویژهتر بخوانند زیرا میتواند دستاوردهای قابلتوجهی برای آنها داشته باشد.
حاجیعلیان، با اشاره به افزایش قیمت کتابها گفت: از مسئولان و دستاندرکاران حوزه نشر درخواست میکنم کاری کنند که قیمت کتابها کاهش پیدا کند تا مردم بتوانند کتاب بخرند.
وی افزود: شاید تصور شود افزایش قیمت کتاب به نفع نویسندگان است، زیرا حقالتألیف آنها بیشتر میشود اما واقعیت این است که اگر مردم کتاب نخرند، هیچکدام از ما که در چرخه نشر فعالیت میکنیم، امکان ادامه زندگی و کار نخواهیم داشت. تمام دغدغه ما این است که مردم کتاب بخوانند و امکان خرید و مطالعه کتاب برای آنها فراهم باشد.