15:00 - 1405/08/26
کد خبر: 86324674
نهضت کتابخانه‌سازی باید به یک مطالبه ملی تبدیل شود

تهران- ایرنا- وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با توجه به محدودیت منابع دولتی و ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی کشور برای توسعه زیرساخت‌های فرهنگی، خواستار شکل‌گیری نهضت ملی کتابخانه‌سازی با مشارکت همه بخش‌ها شد.

به گزارش ایرنا از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سیدرضا صالحی‌امیری روز سه‌شنبه ۲۶ آبان‌ در آیین گرامیداشت روز کتاب و کتابخوانی که با حضور دبیرکل و مدیران نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در کتابخانه مرکزی پارک شهر برگزار شد، گفت: توسعه کتابخانه‌ها نباید فقط به اعتبارات دولتی یا منابع یک دستگاه اجرایی وابسته باشد. باید ظرفیت بانک‌ها، بنگاه‌های اقتصادی، خیران و منابع حاصل از مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها را برای گسترش زیرساخت‌های فرهنگی کشور به میدان آورد.

وی با اشاره به تجربه موفق نهضت مدرسه‌سازی در کشور افزود: همان‌گونه که مدرسه‌سازی به یک حرکت فراگیر و ملی تبدیل شده است، باید زمینه شکل‌گیری نهضت کتابخانه‌سازی نیز فراهم شود و این موضوع از یک اقدام محدود و دستگاهی به مطالبه‌ای عمومی و ظرفیتی پایدار در سطح کشور ارتقا یابد.

صالحی امیری تاکید کرد: تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ریزی ساختاری، شناسایی ظرفیت‌های محلی، جلب مشارکت خیران و طراحی سازوکارهای روشن برای همکاری بنگاه‌های اقتصادی، بانک‌ها و دستگاه‌های اجرایی است. توسعه کتابخانه‌ها باید به مسئولیتی مشترک در قبال آینده فرهنگی نسل‌های ایران تبدیل شود.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر ضرورت قرار گرفتن توسعه فرهنگی در کانون سیاست‌گذاری‌های کلان کشور، کتابخانه‌های عمومی را زیرساختی راهبردی برای تقویت سرمایه اجتماعی، ارتقای آگاهی عمومی و پرورش انسان فرهنگی دانست و خواستار شکل‌گیری نهضت ملی کتابخانه‌سازی با مشارکت دولت، بخش‌خصوصی، خیران و بنگاه‌های اقتصادی شد.

صالحی امیری با تاکید بر اینکه توسعه پایدار کشور بدون سرمایه‌گذاری هدفمند در حوزه فرهنگ امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: اگر آینده‌ای توسعه‌یافته برای ایران می‌خواهیم، باید فرهنگ، آگاهی و دانایی را در کانون برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های ملی قرار دهیم و کتابخانه‌های عمومی را از مراکز فقط امانت‌دهی کتاب به کانون‌های پویای حیات فرهنگی و اجتماعی جامعه ارتقا بخشیم.

وی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از تجربه‌های علمی و الگوهای موفق جهانی در مسیر توسعه افزود: سیاست‌گذاری فرهنگی باید مبتنی بر شناخت دقیق واقعیت‌های اجتماعی، مطالعات کارشناسی و شاخص‌های معتبر باشد. نمی‌توان با تصمیم‌های سلیقه‌ای و آمارهای فاقد پشتوانه علمی، برای آینده فرهنگی کشور برنامه‌ریزی کرد. شاخص‌ها زمانی قابلیت اتکا دارند که از تعریف علمی، روش اندازه‌گیری مشخص و امکان ارزیابی و نظارت برخوردار باشند.

کتابخانه‌های عمومی؛ زیرساخت راهبردی تقویت سرمایه اجتماعی

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تبیین جایگاه کتابخانه‌های عمومی در منظومه توسعه فرهنگی کشور، مسئولیت این نهاد را فراتر از اداره و مدیریت فضاهای کتابخانه‌ای دانست و گفت: ماموریت اصلی نهاد کتابخانه‌های عمومی باید ارتقای زیست فرهنگی جامعه و ایفای نقش مؤثر در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی شهروندان باشد، ماموریتی که تحقق آن مستلزم شناخت علمی و تحلیل دقیق مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور است.

صالحی‌امیری با اشاره به چالش‌هایی همچون آسیب‌های اجتماعی، ناهنجاری‌های فرهنگی، کاهش اعتماد عمومی، تضعیف همبستگی اجتماعی و افول سرمایه اجتماعی تصریح کرد: جامعه‌ای که از پشتوانه فرهنگی قدرتمندی برخوردار نباشد، در برابر تحولات و آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی آسیب‌پذیرتر خواهد بود. کاهش اعتماد، افزایش تعارضات، تضعیف پیوندهای اجتماعی و غلبه فردگرایی افراطی بر جمع‌گرایی، از جمله مسائلی است که باید در تحلیل وضعیت فرهنگی جامعه مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: کتابخانه‌های عمومی با فراهم کردن امکان دسترسی برابر به دانش، گسترش آگاهی عمومی و ایجاد بسترهای گفت‌وگو و تعامل اجتماعی می‌توانند در بازسازی سرمایه اجتماعی و تقویت پیوندهای فرهنگی میان شهروندان نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند.

پرورش انسان فرهنگی؛ غایت توسعه و ماموریت بنیادین کتابخانه‌ها

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی پرورش انسان فرهنگی را از بنیادی‌ترین ماموریت‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی برشمرد و اظهار کرد: فردی که با انگیزه و علاقه به کتابخانه مراجعه می‌کند، در حقیقت گرایش خود را به آگاهی، فرهنگ و شناخت نشان داده است. این ظرفیت ارزشمند باید شناسایی و برای تقویت و گسترش آن برنامه‌ریزی شود.

صالحی‌امیری با اشاره به مطالعات خود درباره اندیشه فرهنگی امام‌خمینی(ره) گفت: در منظومه فکری امام، مفهوم ساخت انسان فرهنگی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. توسعه فرهنگی زمانی تحقق می‌یابد که انسان‌ها به سطوح بالاتری از آگاهی، فضیلت‌گرایی، مسئولیت‌پذیری و امید به آینده دست یابند.

وی با تاکید بر ضرورت بازتعریف شاخص‌های موفقیت نهادهای فرهنگی افزود: جامعه فرهنگی، جامعه‌ای است که در آن اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی، رضایت اجتماعی و مشارکت شهروندان از وضعیت مطلوبی برخوردار باشد. بنابراین، عملکرد نهادهای فرهنگی از جمله نهاد کتابخانه‌های عمومی را باید علاوه بر شاخص‌های کمی، با میزان اثرگذاری آن‌ها بر ارتقای کیفیت زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم ارزیابی کرد.

ضرورت تدوین نقشه‌راه پنج‌ساله برای کتابخانه‌های عمومی

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر ضرورت تحول ساختاری و ماموریتی در نهاد کتابخانه‌های عمومی، تدوین برنامه‌ای جامع، بلندمدت و مبتنی بر اهداف کمی و کیفی را ضروری دانست و گفت: توسعه فرهنگی یکی از الزامات راهبردی آینده ایران است و کتاب و کتابخوانی از مولفه‌های اساسی تحقق این هدف به شمار می‌رود.

صالحی امیری با بیان اینکه کتابخانه‌های عمومی باید به حلقه اتصال و زنجیره پیوند فرهنگی ایرانیان تبدیل شوند، بر ضرورت ارتقای شاخص‌های سرمایه اجتماعی و فرهنگی، گسترش دسترسی عادلانه به خدمات کتابخانه‌ای، تقویت کارکردهای اجتماعی کتابخانه‌ها و افزایش مشارکت دستگاه‌های اجرایی و نهادهای غیردولتی تاکید کرد.

وی خاطرنشان کرد: برای دستیابی به تحول پایدار، باید یک برنامه راهبردی پنج‌ساله با اهداف روشن، قابل‌اندازه‌گیری و سازوکار مشخص ارزیابی تدوین شود تا مسیر توسعه کتابخانه‌های عمومی از اقدامات پراکنده و مقطعی به یک برنامه منسجم و ملی تبدیل شود.

کتابخانه‌های سیار و خدمات دیجیتال

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر ضرورت متناسب‌سازی خدمات کتابخانه‌ای با تحولات فناوری و نیازهای متنوع جامعه، توسعه کتابخانه‌های سیار و زیرساخت‌های دیجیتال را از محورهای اصلی تحول در این حوزه دانست.

صالحی‌امیری اظهار کرد: همه شهروندان امکان مراجعه مستمر و حضوری به کتابخانه‌ها را ندارند، ازاین‌رو، این خدمات باید به سمت مردم حرکت کند و دسترسی به کتاب و منابع مطالعاتی در محل زندگی و فعالیت شهروندان فراهم شود.

وی با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های سیار، خدمات کتاب‌رسانی در منزل و مشارکت شهرداری‌ها و خیرین در تامین هزینه‌های این خدمات افزود: باید با طراحی الگوهای جدید ارائه خدمات، امکان بهره‌مندی گروه‌های مختلف جامعه، به‌ویژه ساکنان مناطق کم‌برخوردار و افرادی را که امکان مراجعه حضوری ندارند، فراهم کرد.

صالحی امیری همچنین بر ضرورت دیجیتال‌سازی منابع، توسعه دسترسی الکترونیکی به کتاب و محتوای مطالعاتی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای ارتقای کیفیت و گستره خدمات کتابخانه‌ای تاکید کرد.

زیرساخت‌های کتابخانه‌ای نیازمند رویکردی فرابخشی

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تاکید بر اینکه توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای نیازمند رویکردی فرابخشی و مشارکت سازمان‌یافته دستگاه‌های مختلف است، خواستار شناسایی ظرفیت‌های موجود در مجموعه‌های اجرایی، آموزشی، فرهنگی و اقتصادی کشور برای گسترش کتابخانه‌های عمومی شد.

صالحی امیری با اشاره به ظرفیت آموزش‌وپرورش و دانشگاه‌ها اظهار کرد: مدارس و دانشگاه‌های کشور از فضاهای گسترده‌ای برخوردارند و می‌توان با طراحی سازوکارهای همکاری، بخشی از این ظرفیت را برای ایجاد کتابخانه‌های عمومی و مراکز مطالعاتی در اختیار شهروندان قرار داد.

وی افزود: دانشگاه‌ها می‌توانند با اختصاص فضاهای مناسب، زمینه ایجاد کتابخانه‌هایی را فراهم کنند که علاوه بر دانشجویان، سایر اقشار جامعه نیز امکان استفاده از خدمات آن‌ها را داشته باشند. رویکرد اصلی در این زمینه باید توسعه دسترسی عمومی و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های موجود باشد.

صالحی امیری همچنین ظرفیت مجموعه‌های تاریخی، فرهنگی و گردشگری کشور را در ترویج کتابخوانی قابل‌توجه دانست و پیشنهاد کرد در مجموعه‌هایی همچون سعدآباد، نیاوران، کاخ گلستان و دیگر اماکن تاریخی و فرهنگی، از فضاهای موجود برای ایجاد کتابخانه‌های کوچک، غرفه‌های کتاب و مراکز معرفی آثار مطالعاتی استفاده شود.

وی با اشاره به ظرفیت هتل‌های بزرگ، موزه‌ها و مراکز گردشگری خاطرنشان کرد: این مجموعه‌ها نیز می‌توانند با اختصاص فضاهای مناسب و مشارکت در تامین هزینه‌ها، به گسترش دسترسی عمومی به کتاب و نهادینه‌سازی فرهنگ مطالعه کمک کنند.

ضرورت بازآفرینی فرهنگ کتابخوانی

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گفت: رسانه‌ها و به‌ویژه سازمان صداوسیما را از ظرفیت‌های مهم در ترویج فرهنگ مطالعه دانست و بر ضرورت بازآفرینی شیوه‌های معرفی کتاب و تولید محتوای فرهنگی تاکید کرد.

صالحی امیری افزود: معرفی کتاب‌های متنوع، تولید برنامه‌های جذاب و اثرگذار، بازتاب فعالیت کتابخانه‌های عمومی و اطلاع‌رسانی درباره خدمات آن‌ها می‌تواند زمینه افزایش علاقه عمومی به مطالعه را فراهم کند.

وی با اشاره به تجربه برنامه‌های تلویزیونی در حوزه معرفی کتاب، بر ضرورت بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت رسانه ملی برای تولید و انتشار محتوای ترویجی، معرفی کتابخانه‌های عمومی و گسترش فرهنگ مطالعه در میان گروه‌های مختلف سنی تاکید کرد.

صالحی امیری ضمن قدردانی از تلاش‌ها و خدمات مدیران و کارکنان نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، بر ضرورت شناسایی و تقویت ابتکارها و تجربه‌های موفق در توسعه خدمات فرهنگی، به‌ویژه کتابخانه‌های سیار و گسترش دسترسی عادلانه گروه‌های مختلف جامعه به کتاب و منابع مطالعاتی تاکید کرد.