12:00 - 1405/08/27
کد خبر: 86324728

«۴:۴۸»؛ یک وصیت‌نامه هنری از یک رنج اسطوره‌ای

۲۱ مهر ۱۴۰۳، ۱۵:۵۲
کد خبر: 85625529
«۴:۴۸»؛ یک وصیت‌نامه هنری از یک رنج اسطوره‌ای

تهران- ایرنا- فاطیما رحمانی، اقتباسی از نمایش «۴:۴۸» نوشته سارا کین را در خانه رویداد جریان روی صحنه برده است؛ اجرایی محدود که روایت آشفتگی‌های ناخودآگاه انسانی گرفتار در مرز میان آگاهی و فروپاشی روانی است. یک وصیت‌نامه‌ هنری. متنی با رویکردی کاملاً ضد روانشناسی و به طرزی کاملاً آشکار متاثر از آرا و نظریات آنتونن آرتو نظریه‌پرداز فرانسوی؛ مفاهیمی چون بدن و ارتباط آن با ذهن، درد، رنج و خودویرانگری مفرط.

به گزارش خبرنگار تئاتر ایرنا، «سایکوسیس ۴:۴۸» آخرین نمایشنامه‌ سارا کین نمایشنامه‌نویس برجسته بریتانیایی است؛ این نمایشنامه در زمانی نوشته‌شده که اقامتی گاه‌وبیگاه در آسایشگاه روانی داشته و سه ماه پس از نگارش آن خودکشی کرده است.

وصیت‌نامه هنری سارا کین متاثر از نوشته‌های آنتونن آرتو است. همه‌ نوشته‌های آرتو به‌صورت اول‌شخص و همچون خطابه‌ای است که حاصلِ اختلاطِ آواهایی جادویی و توصیف‌های استدلالی منطقی است. این شاعر و نویسنده فرانسوی به نمایش‌های شرق گرایش داشت و پیشنهاد می‌کرد که تئاتر غرب نیاز به وسایل نمادین و آیینی دارد.

آرتو را بیشتر به خاطر ایده‌ تئاتر خشونت‌اش می‌شناسند. تئاتری که خشونت را نه به‌صورت فیزیکی بلکه به‌صورت روانی به سمت مخاطب عرضه می‌دارد. او معتقد بود که مخاطب با حواسش می‌اندیشد و برای آنکه مقاومت خودآگاه را از بین ببریم تا با ناخودآگاه به‌صورت خالص مواجه شویم، بایستی مخاطب را ازلحاظ روانی در میان رینگ بوکس بگذاریم و از هر طرف به او حمله کنیم تا احساسات مختلف او باهم تحریک شوند و مقاومت روانی او فرو بریزد.

از نگاه منتقدان، گرچه مرگ و مفهوم آن در نمایش‌نامه سارا کین سایه انداخته است، اما آن را نمی‌توان چندان پوشش و مقدمه‌ای برای تصمیم خودکشی او دانست و به نظر برخی، برعکس چیزی که دیده‌ می‌شود نویسنده مرگ را بازگو کرده تا به زندگی و مفاهیم مدفون در آن برسد.

نکته‌ قابل توجه دیگر، عریانی حقیقت در نمایش‌نامه‌ سایکوسیس است. کین حقیقت را می‌ستاید و بیان آن را ضروری می‌داند. او معتقد بود که باید به حقیقت چنگ زد و از خوش‌بینی کاذب جلوگیری کرد، گرچه منتقدان سارا کین را یک نویسنده‌ بدبین ‌می‌دانند که حقیقت را در دیدگاه تلخ خود معنی می‌کند.

گویی او به دنبال ساخت آیینی برای خودکشی‌اش بوده؛ یک وصیت‌نامه‌ هنری. متن رویکردی کاملاً ضد روانشناسی دارد و به طرزی کاملاً آشکار از آرا و نظریات آنتونن آرتو تاثیر گرفته است؛ مفاهیمی چون بدن و ارتباط آن با ذهن، درد، رنج و خودویرانگری مفرط. شاید ارجاعات بی‌شمارش به کتاب مقدس هم از سر تشابه ایده‌ رنج مسیح با دردها و رنج‌های نگارنده‌ اثر باشد؛ یک رنج اسطوره‌ای.

سایکوسیس به معنای وضعیت روانی غیرطبیعی است که در روان‌پزشکی برای بیان حالت «از دست رفتن توانایی تشخیص واقعیت از خیال» به کار می‌رود. روان‌پریشی دربرگیرنده دسته‌ای از اختلالات روانی است که در طول آنها بیمار دچار علایمی مانند توهم یا هذیان شود. هرگاه این علایم در افراد سبب بروز اختلال در کارکرد یا بروز استرس شود، می‌توان نام اختلال را بر آن گذاشت. دو ویژگی بارز آن شامل هذیان (بیان غیرعمد درک نادرست از واقعیات) و توهم (دیدن یا شنیدن غیرعمد چیزی که اساساً نبوده و نیست) است.

سکوتی طولانی؛ وقفه‌ای در سکوت و سپس سکوت بسیار طولانی‌تر. این سکوت‌ها سایکوسیس ۴:۴۸ را روایت می‌کنند. نمایشنامه‌ای پاره‌پاره که هم در شکل ظاهری و هم در محتوا به نام خود وفادار است؛ جنونی به‌وقت بامداد. این نمایشنامه سیر درونی ذهن یک کارکتر روانپریش را روایت می‌کند. هذیان‌گویی‌ها و جر و بحث‌ها با روانشناسان و صداهای واقعی یا ساختگی درونش را نمایش می‌دهد.

کارگردان و بازیگر نمایش معتقد است: به هر شکلی باید به زندگی ادامه داد و این روایت ۴ و ۴۸ است.

فاطیما رحمانی خاطرنشان می‌کند برای اولین بار این نمایشنامه را در سن ۲۲ سالگی و همزمان از دو نفر هدیه گرفتم. متن را همان زمان خواندم و بر این اعتقاد بودم که یک روزی آن را اجرا می‌کنم و متن پایان‌نامه‌ام هم همین بود. در پایان نامه البته رویکرد کاملا متفاوت بود. برخورد شمنیستی بود. مخاطبان به صورت محیطی می‌نشستند و اکنون برخورد متفاوت تر شده است.

شمنیسم اساسا یکی از کهن‌ترین شیوه‌های درمانگری انسان است که بر پایه توانایی شمن در ایجاد خلسه و وساطت میان انسان‌ها، طبیعت و روح‌ها شکل گرفته است. شمنان در جوامع خرد، فراتر از جادودرمانگران سنتی، نقش‌هایی چون پیشگو، روحانی، حافظان ادبیات شفاهی و حکیمان و عارفانی آگاه نیز داشته‌اند.

رحمانی می‌گوید: برای اجرای این متن گفت و گوهایی با طراحان صحنه و ویژوال آرتیست‌ها داشتم. این‌که خلسه‌ای بین خواب و بیداری است. یک رویا. فاصله ای که می‌خواهد خوابتان ببرد و نمی‌برد و این واگویه‌های درونی است.

او افزود: برخورد آدم‌ها خیلی وقت‌ها با خودشان همین گونه است و نیرویی می گوید اینها در شان تو نیست و انجام نده. آدم‌ها همیشه می‌خواهند خود را در پشت حقیقت خودشان پنهان کنند و سارا کین دنبال حقیقت بوده و رنج ناشی از حقیقت بود که او را به خودکشی واداشت.

سایکوسیس «۴:۴۸» را عرفان خلاقی ترجمه کرده و فاطیما رحمانی هم کارگردانی و تهیه‌کنندگی آن را بر عهده دارد.

این نمایش از ۲۵ تا ۲۹ آبان‌ماه در ساعت ۱۹ و ۳۰ دقیقه به مدت نیم ساعت در خانه رویداد جریان و در سالن یک روی صحنه است.

نمایش که اجرا می‌شود، اقتباسی از متن سارا کین است؛ روایتی از آشفتگی‌های ناخودآگاه انسانی که در مرز میان آگاهی، فروپاشی روانی و مواجهه با خویشتن قرار گرفته است. این اثر تلاش می‌کند مخاطب را به جهان ذهنی شخصیتی ببرد که می‌کوشد تا پیش از رسیدن ساعت ۴:۴۸، در برابر فروپاشی روانی دوام بیاورد. در این روایت، زنی در مواجهه با رنج‌های درونی خود، به دنبال آن است که دیگران به‌جای تماشای سقوطش، خلسه روح و تجربه پیچیده و شکننده وجودش را به نظاره بنشینند.

فاطیما رحمانی علاوه بر کارگردانی و تهیه‌کنندگی، به‌عنوان بازیگر نیز در این اثر حضور دارد. جواد فراهانی مشاور کارگردان و معصومه قلی‌زاده دستیار کارگردان این نمایش هستند.

در گروه اجرایی نمایش «۴:۴۸»، فاطمه قبادی منشی صحنه، حسام اقوامی طراح صحنه، علی جمالی طراح نور، الناز قادرپور طراح لباس، ریحانه شاهوردی نقاش، علی کیهانی (راوی‌مدیا) مشاور رسانه‌ای، علی روزبهانی آهنگساز و محمد ایمان طراح پوستر و بروشور هستند.

احسان زارع و محمدعلی برنجی عکاسان، شهاب‌الدین احدی مدیر صحنه، سارا حقی دستیار صحنه، نسرین نیکنام مسئول روابط عمومی، پارسا اپروز برنامه‌ریز، شهاب شریفی مجری طرح و علی صید ویژوال آرتیست و مسئول تولید محتوا هستند.