22:55 - 1405/08/26
کد خبر: 86325028
از بازخوانی شعر پروین اعتصامی تا ضرورت شبکه‌سازی تشکل‌های فرهنگی؛ تازه‌ترین رویدادهای هفته

تهران- ایرنا- احیای جایزه پروین اعتصامی، بازخوانی زیبایی‌شناسی در سنت اسلامی، ضرورت تقویت تشکل‌های فرهنگی کودک و نوجوان، چالش‌های ادبیات علمی‌تخیلی در ایران و نقش کتاب در توسعه دانش و فرهنگ، از محورهای نشست‌ها و برنامه‌های چهارمین روز سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب بود.

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در چهارمین روز برگزاری خود، میزبان مجموعه‌ای از نشست‌های تخصصی، رونمایی‌ها و برنامه‌های فرهنگی در حوزه‌های ادبیات، فلسفه، کودک و نوجوان، نشر و علوم کشاورزی بود. در این برنامه‌ها، صاحب‌نظران و فعالان فرهنگی ضمن بررسی ظرفیت‌ها و چالش‌های حوزه‌های مختلف، بر ضرورت حمایت از تولیدات بومی، تقویت همکاری‌های فرهنگی، بازنگری در سیاست‌های ترویج کتاب‌خوانی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ادبی و پژوهشی کشور تأکید کردند. همچنین فراخوان چند برنامه فرهنگی با هدف گسترش مشارکت مخاطبان و ترویج کتاب‌خوانی منتشر شد.

پروین اعتصامی؛ صدای عدالت‌خواهی در شعر زنانه و ضرورت احیای جایزه‌ای به نام او

محفل ادبی «پروین و شعر زنانه» با بررسی جایگاه اجتماعی و ادبی پروین اعتصامی، بر ضرورت بازخوانی شعر این شاعر و توجه به ابعاد عدالت‌خواهانه و اجتماعی آثار او تأکید کرد. در این نشست همچنین پیشنهاد شد جایزه پروین اعتصامی با همان رویکرد گسترده و اولیه احیا شود.

احمد مسجدجامعی، عضو هیات امنای خانه کتاب و ادبیات ایران، با اشاره به جایگاه پروین اعتصامی در فرهنگ و ادبیات کشور گفت: پروین و فروغ فرخزاد از برجسته‌ترین چهره‌های زن در ادبیات معاصر ایران هستند. او با یادآوری سابقه راه‌اندازی جایزه پروین اعتصامی توضیح داد که این جایزه در ابتدا با نگاهی گسترده طراحی شده بود و حوزه‌هایی مانند سینما، مقاله، کتاب و رساله را دربرمی‌گرفت.

مسجدجامعی همچنین به شناسایی حدود ۸۰۰ سینماگر زن در دوره مسئولیت خود در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد و گفت این اقدام برای شناخت ظرفیت‌های زنان در سینمای ایران انجام شده بود. او با تأکید بر مسئولیت و سابقه خانه کتاب و ادبیات ایران در برگزاری جایزه پروین اعتصامی، خواستار احیای این جایزه با همان رویکرد اولیه شد.

مرضیه باشتنی، شاعر و پژوهشگر هنر، نیز با تأکید بر ابعاد اجتماعی و اخلاقی شعر پروین گفت: او درباره معضلات اجتماعی سخن می‌گوید و از زبان کسانی روایت می‌کند که صدایشان کمتر شنیده شده است. به گفته باشتنی، پروین نمونه‌ای از شاعری است که به‌جای بیان مستقیم رنج‌های شخصی، با طرح موقعیت‌های اجتماعی و به‌کارگیری زبان اشیا، حیوانات، صاحبان قدرت و محرومان، مناسبات انسانی را در معرض پرسش و داوری قرار می‌دهد.

او با تفکیک شعر درباره زنان از شعر با نگاه زنانه توضیح داد که شعر زنانه را نباید به تجربه‌های عاطفی و شخصی زنان محدود کرد؛ چراکه شاعر زن می‌تواند از منظر زنانه به موضوعاتی مانند عدالت، جهل و نابرابری اجتماعی نیز بپردازد. باشتنی همچنین استفاده پروین از قالب‌هایی چون مناظره، تمثیل و حکایت را از ویژگی‌های مهم شعر او دانست و تأکید کرد که پروین مفاهیم اخلاقی و تعلیمی را به‌صورت مستقیم به مخاطب منتقل نمی‌کند، بلکه با فضاسازی و موقعیت‌سازی، زمینه اندیشیدن و داوری را برای او فراهم می‌آورد.

در بخش دیگری از نشست، حسن نورانی با اشاره به محدودیت‌های تاریخی حضور زنان در عرصه ادبیات و هنر گفت: تاریخ جهان تا حدود یک قرن پیش عمدتاً تاریخی مردانه بوده و زنان برای حضور مستقل در عرصه‌های فرهنگی با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو بوده‌اند. به گفته او، پروین اعتصامی در یکی از مقاطع مهم تحول تاریخی و تمدنی ایران، یعنی اواخر دوره قاجار و آغاز تحولات منتهی به مشروطه، ظهور کرد؛ دوره‌ای که آشنایی با جهان جدید و دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی، زمینه تغییرات گسترده‌ای را فراهم می‌کرد.

زیبایی‌شناسی اسلامی؛ تلاشی برای بازسازی یک نظام فکری بومی در گفت‌وگو با متون کلاسیک

در نشست نقد و بررسی کتاب «زیبایی‌شناسی در تفکر اسلامی» نوشته خوسه‌میگل پوئرتاویلچس و ترجمه حمیدرضا بسحاق، نکیسا هدایت‌زاده، اسماعیل بنی‌اردلان و حمیدرضا بسحاق به بررسی رویکرد نویسنده در بازخوانی مفهوم زیبایی در سنت اسلامی، ظرفیت‌های این اثر برای گسترش مطالعات بومی و دشواری‌های ترجمه آن پرداختند. سخنرانان این نشست که هم‌زمان با چهارمین روز هفته کتاب در سرای اهل قلم برگزار شد، کتاب را تلاشی بین‌رشته‌ای برای بازسازی نظام زیبایی‌شناختی در متون و اندیشه اسلامی ارزیابی کردند.

نکیسا هدایت‌زاده این کتاب را فراتر از اثری توصیفی و یک پروژه فکری برای بازسازی نظامی منسجم از زیبایی‌شناسی در سنت اسلامی دانست. به گفته او، نویسنده با بررسی طیف گسترده‌ای از منابع، از شعر جاهلی و قرآن کریم تا آثار ابن‌عربی، ابن‌حزم، ابن‌رشد، ابن‌هیثم و ابن‌خلدون، میان حوزه‌های تاریخ هنر، فلسفه، ادبیات و الهیات پیوند برقرار کرده است. هدایت‌زاده تأکید کرد که نویسنده قصد ندارد مفاهیم زیبایی‌شناسی کانت و هگل را بر متون اسلامی تحمیل کند، بلکه می‌کوشد گفت‌وگویی اصیل با مفاهیم و منابع درونی این سنت شکل دهد.

او ساختار کتاب را در سه بخش توضیح داد: بخش نخست به زیبایی و هنر در شکل‌گیری فرهنگ مکتوب عربی و مفاهیمی مانند حسن، جمال و زینت در شعر جاهلی می‌پردازد؛ بخش دوم سیر تحول مفهوم محاکات یا تقلید را از سنت یونانی تا اندیشه فارابی و ابن‌سینا بررسی می‌کند؛ و بخش سوم به ادراک زیبایی‌شناختی و تعریف زیبایی، به‌ویژه در اندیشه ابن‌عربی، اختصاص دارد. به گفته هدایت‌زاده، نویسنده در تحلیل اندیشه ابن‌عربی، زیبایی جهان را تجلی زیبایی الهی می‌داند و نسبت میان تنزیه و تشبیه را در فهم جمال بررسی می‌کند. او افزود این اثر نشان می‌دهد زیبایی‌شناسی اسلامی به تزیینات و هنرهای بصری محدود نیست، بلکه نظامی فکری است که زیبایی، معرفت، اخلاق و الهیات را به هم پیوند می‌دهد.

اسماعیل بنی‌اردلان نیز با اشاره به گستردگی موضوعی کتاب، آن را زمینه‌ای برای گشودن مسیرهای تازه در پژوهش‌های زیبایی‌شناسی اسلامی دانست. او معتقد بود در کنار مباحث مطرح‌شده در اثر، باید به ظرفیت‌های سنت عرفانی، به‌ویژه مکتب خراسان، توجه بیشتری شود؛ سنتی که در آن عشق و محبت جایگاهی محوری دارند و زیبایی با مفاهیمی مانند انسان کامل پیوند می‌خورد. بنی‌اردلان پژوهش در این بخش از میراث عرفانی و فکری را برای تکمیل مطالعات زیبایی‌شناسی اسلامی ضروری دانست.

حمیدرضا بسحاق، مترجم کتاب، نیز درباره دشواری‌های ترجمه توضیح داد که اتکای اثر به منابع کلاسیک عربی، کار را با چالش‌های زبانی و مفهومی متعددی روبه‌رو کرده است. او گفت در برخی موارد، ترجمه انگلیسی به‌تنهایی برای تشخیص معنای دقیق اصطلاحات کافی نبود و ناچار بود برای فهم درست عبارت‌ها به متن عربی و منابع اصلی مراجعه کند. حجم بالای ارجاعات و اشعار عربی، تفاوت نسخه‌های متعدد کتاب‌ها و دشواری یافتن برخی منابع نیز زمان زیادی از فرایند ترجمه گرفت.

بسحاق با اشاره به اینکه حدود ۴۰۰ ایراد در متن اصلی شناسایی و برای ناشر، نویسنده و ویراستاران ارسال کرده است، گفت بررسی و بازنویسی این موارد حدود یک ماه و نیم زمان برد. او همچنین از توجه نویسنده به نسخه فارسی و نگارش مقدمه‌ای مفصل‌تر از مقدمه نسخه انگلیسی خبر داد. به گفته مترجم، یکی از دشواری‌های کار، نبود ترجمه فارسی دقیق از برخی آثار متفکرانی مانند فارابی و ابن‌سینا بود؛ آثاری که گاه به زبان‌های انگلیسی و اسپانیایی ترجمه شده‌اند، اما معادل فارسی ندارند.

مترجم کتاب با اشاره به سه سال فعالیت در زمینه ترجمه تاریخ زیبایی‌شناسی و دشواری ویژه مباحث مربوط به ابن‌عربی، ابراز امیدواری کرد این اثر در فضای دانشگاهی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. او کتاب را منبعی جامع و بین‌المللی دانست که مجموعه‌ای از مباحث پراکنده درباره زیبایی‌شناسی در سنت اسلامی را در اختیار مخاطب فارسی‌زبان قرار می‌دهد.

تشکل‌های فرهنگی کودک و نوجوان باید با تحولات نسل جدید همراه شوند؛ تأکید بر ضرورت شبکه‌سازی و همکاری پایدار

در دومین پنل از مجموعه نشست‌های «شبکه‌سازی تشکل‌های فرهنگی کودک و نوجوان» که با موضوع «ضرورت‌ها و مزیت‌های شبکه‌سازی تشکل‌ها» و با حضور نمایندگان و فعالان ۹ تشکل فرهنگی برگزار شد، مهدی محسنی، اسماعیل امینی و علی محمدپور به بررسی موانع و ظرفیت‌های شبکه‌سازی پرداختند. سخنرانان با اشاره به چالش‌های فرهنگی، اجتماعی و صنفی این حوزه، بر ضرورت همکاری پایدار، تقویت اعتماد عمومی، ثبت و انتقال تجربه‌ها و هماهنگی فعالیت تشکل‌ها با تغییرات نسل جدید تأکید کردند.

مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، دشواری هم‌افزایی را یکی از موانع اصلی فعالیت‌های تشکیلاتی در جامعه دانست و گفت کتاب‌خوانی و گفت‌وگو هنوز به عادت عمومی تبدیل نشده‌اند؛ موضوعی که بر شکل‌گیری همکاری‌های جمعی نیز تأثیر می‌گذارد. او بر استفاده از ظرفیت‌های موجود برای برگزاری جشنواره‌های تخصصی کتاب کودک، ارتباط میان مروجان کتاب و کتابداران و مشارکت مستقیم کودکان و نوجوانان تأکید کرد. به گفته محسنی، تشکل‌ها برای دستیابی به همکاری پایدار، علاوه بر ساختار اجرایی و صنفی، به نگرش و جهان‌بینی مشترک نیاز دارند.

محسنی همچنین آموزش تفکر نقادانه، خلاقیت، حل مسئله و گفت‌وگو را از موضوعاتی دانست که باید در فعالیت‌های فرهنگی مرتبط با کودک و نوجوان جدی گرفته شوند. او گفت گفت‌وگو مستلزم توانایی دیدن جهان از دریچه نگاه دیگران، احترام به دیدگاه‌های متفاوت و آمادگی برای بازنگری در باورهای شخصی است؛ درحالی‌که آثار تألیفی و فعالیت‌های تخصصی در این زمینه در ایران همچنان محدود هستند.

اسماعیل امینی، نماینده انجمن نویسندگان کودک و نوجوان، با بررسی ابعاد اجتماعی شبکه‌سازی، آن را راهی برای تقویت استقلال تشکل‌ها، بازسازی اعتماد عمومی و تثبیت تجربه‌های فرهنگی دانست. او گفت بسیاری از نهادهای فرهنگی به حمایت‌های بیرونی وابسته‌اند و ایجاد پشتوانه مالی مستقل می‌تواند به افزایش استقلال آنها کمک کند. به اعتقاد امینی، همکاری تشکل‌ها همچنین در جلب اعتماد خانواده‌ها و مدارس مؤثر است؛ زیرا این دو نهاد باید به فعالیت مجموعه‌هایی که با کودکان سروکار دارند اطمینان داشته باشند.

امینی ثبت و انتقال تجربه‌های فعالان حوزه کودک و نوجوان را از دیگر مزیت‌های شبکه‌سازی برشمرد و تأکید کرد که با پیوند میان مجموعه‌ها می‌توان فعالیت‌های فردی و مبتنی بر آزمون‌وخطا را به تجربه‌هایی حرفه‌ای و قابل انتقال تبدیل کرد. او همچنین تمرکزگرایی فرهنگی و دیده‌نشدن فعالیت‌های شهرهای دیگر را از مشکلات این حوزه دانست و گفت شبکه‌سازی می‌تواند به شناخته‌شدن ظرفیت‌های فرهنگی شهرهایی مانند اصفهان، شیراز و تبریز در سطح ملی کمک کند. ایجاد ارتباط با گروه‌های داوطلب ایرانیان خارج از کشور که در زمینه آموزش زبان فارسی به کودکان فعالیت می‌کنند نیز از ظرفیت‌های مورد اشاره او بود.

این نویسنده با اشاره به ضرورت حرفه‌ای‌تر شدن فعالیت‌های مرتبط با کودک و نوجوان، تبادل تجربه میان حوزه‌هایی مانند شعر، قصه‌گویی و فعالیت‌های تربیتی را در تقویت بدنه حرفه‌ای این عرصه مؤثر دانست. او همچنین تدوین ضوابط مشترک برای جشنواره‌ها، جایزه‌ها و داوری‌های حوزه کودک و نوجوان را ضروری خواند و گفت شبکه تشکل‌ها می‌تواند زمینه هماهنگی معیارها و معرفی منسجم‌تر آثار ایرانی به جوایز بین‌المللی را فراهم کند.

علی محمدپور، از مدیران تشکل‌های فرهنگی حوزه کودک و نوجوان، نیز با اشاره به تغییر الگوی ارتباط کودکان و نوجوانان با محتوا گفت بخش بزرگی از مخاطبان امروز در فضای مجازی حضور دارند و تشکل‌ها باید مأموریت‌ها و شیوه فعالیت خود را با این تغییرات هماهنگ کنند. او تأکید کرد که فعالیت‌های فرهنگی زمانی اثرگذار خواهند بود که نیازهای واقعی مخاطبان را پاسخ دهند و بتوانند نسل جدید را با خود همراه کنند.

محمدپور با اشاره به تجربه تأسیس انجمن فعالان فضای مجازی کودک و نوجوان در سال ۱۳۹۷، از دشواری همکاری میان تشکل‌های قدیمی و مجموعه‌های تازه‌تأسیس سخن گفت. به گفته او، برخی تشکل‌های باسابقه برای پذیرش حوزه‌های جدید و تقسیم ظرفیت‌های خود آمادگی کافی ندارند؛ درحالی‌که شبکه‌سازی باید امکان مشارکت مجموعه‌های سنتی و فعالان حوزه‌های نوین، از جمله فضای دیجیتال، را فراهم کند.

او همچنین به افزایش مصرف کتاب الکترونیک، گسترش تولید پادکست و فعالیت‌های دیجیتال اشاره کرد و نبود اطلاعات کافی درباره الگوی مصرف مخاطبان و ضعف انعکاس این تحولات در سیاست‌گذاری فرهنگی را از چالش‌های موجود دانست. محمدپور تأکید کرد که قدرت تشکل‌ها تنها با دریافت مجوز شکل نمی‌گیرد، بلکه به توان همراه‌کردن اعضا، اثرگذاری اجتماعی، ظرفیت اقتصادی و قدرت مطالبه‌گری آنها وابسته است.

به اعتقاد او، شبکه‌سازی باید به شکل‌گیری نهادی فراگیر منجر شود که بتواند ظرفیت‌های کوچک و بزرگ را کنار یکدیگر قرار دهد و صدای مشترک تشکل‌های فرهنگی کودک و نوجوان باشد.

ادبیات علمی‌تخیلی ایران در محاصره ترجمه و بی‌توجهی؛ ضرورت حمایت از نویسندگان بومی

در نشست «فقدان ادبیات علمی‌تخیلی در ایران و راهکارهای تولید بومی» که دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد، سعید سیمرغ و نوید فرخی، دو مترجم حوزه علمی‌تخیلی، مهم‌ترین موانع رشد این ژانر در ایران را نبود سازوکار حرفه‌ای برای پرورش نویسندگان، غلبه آثار ترجمه‌ای، ضعف شناخت از گونه‌های مختلف علمی‌تخیلی و کمبود حمایت از تولیدات داخلی دانستند.

سعید سیمرغ با اشاره به ظرفیت سینما و انیمیشن در معرفی آثار ادبی گفت بسیاری از آثار شناخته‌شده علمی‌تخیلی پس از اقتباس سینمایی مورد توجه گسترده‌تری قرار گرفته‌اند. او با اشاره به «ارباب حلقه‌ها» توضیح داد که این اثر حدود ۷۰ سال پس از انتشار، با ورود به سینما بیش از گذشته شناخته شد. به اعتقاد او، انیمیشن‌سازان ایرانی نیز می‌توانند با الهام از آثار نویسندگان بومی، در تولید آثار علمی‌تخیلی نقش مؤثری داشته باشند.

سیمرغ همچنین نبود سازوکار حرفه‌ای برای رشد این ژانر را از مشکلات اصلی ادبیات علمی‌تخیلی در ایران دانست. او توضیح داد که در آمریکا، مجلات تخصصی و سردبیران فعال از دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی به شکل‌گیری و تقویت این گونه ادبی کمک کردند؛ اما در ایران چنین ساختاری وجود نداشته است. به گفته او، حتی در فاصله سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰، با وجود استقبال از مجلات علمی‌تخیلی، نبود نشریات تخصصی مانع راهنمایی علاقه‌مندان و شناسایی و پرورش استعدادهای این حوزه شد.

این مترجم با تأکید بر ضرورت اختصاص بودجه مشخص به تولید آثار علمی‌تخیلی، به وضعیت انتشار داستان‌های تألیفی نیز انتقاد کرد. او معتقد است علاقه مخاطبان به آثار خارجی و تردید ناشران در انتشار داستان‌های ایرانی، فرصت فعالیت را از نویسندگان بومی گرفته است. سیمرغ همچنین برخوردهای منفی برخی منتقدان با آثار تألیفی را از عوامل دلسردی نویسندگان دانست و به واکنش‌ها در برابر کتاب «اهالی ماگنولیا» اشاره کرد.

نوید فرخی نیز با بیان اینکه ادبیات علمی‌تخیلی در ایران تعریف و جایگاه روشنی ندارد، گفت حتی برخی فعالان حوزه کتاب تفاوت این ژانر با فانتزی را به‌درستی نمی‌شناسند. به گفته او، علمی‌تخیلی تنها به آثار سخت با موضوعاتی مانند فیزیک کوانتوم محدود نمی‌شود و آثاری همچون رمان «۱۹۸۴» و کتاب «آیا آدم‌مصنوعی‌ها خواب گوسفند برقی را می‌بینند؟» نیز در دسته علمی‌تخیلی نرم قرار می‌گیرند.

فرخی نبود دسته‌بندی ژانری در کتاب‌فروشی‌ها را یکی دیگر از موانع دسترسی مخاطبان به آثار این حوزه دانست و گفت چیدمان نامناسب کتاب‌ها باعث شده علاقه‌مندان برای پیدا کردن آثار علمی‌تخیلی با دشواری روبه‌رو شوند. او همچنین انتشار گسترده آثار ترجمه‌ای، در کنار نپیوستن ایران به کنوانسیون برن و نپذیرفتن حق کپی‌رایت، را از عواملی دانست که فضای رقابت و فعالیت را برای نویسندگان ایرانی محدود کرده است.

این مترجم در پایان، فعالیت جزیره‌ای انجمن‌ها و گروه‌های علمی‌تخیلی و نبود ارتباط میان نسل‌های مختلف فعالان این حوزه را از دیگر مشکلات دانست. به اعتقاد او، با وجود سوژه‌های فراوان برای خلق آثار بومی، نبود ارتباط و همکاری نظام‌مند موجب شده استعدادهای نویسندگی شناسایی نشوند و فعالان این عرصه نیز از فعالیت‌های یکدیگر بی‌خبر بمانند.

فعالان حوزه کودک بر ضرورت شبکه‌سازی تشکل‌های فرهنگی و تشکیل انجمن مروجان کتاب تأکید کردند

در نخستین نشست تخصصی «شبکه‌سازی تشکل‌های فرهنگی کودک و نوجوان» که سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد، فعالان این حوزه بر ضرورت ایجاد ارتباط و هماهنگی میان تشکل‌های فرهنگی، تشکیل انجمن مروجان کتاب و استفاده از تجربه‌های داخلی و بین‌المللی برای تقویت فعالیت‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان تأکید کردند.

مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، با اعلام آمادگی این مجموعه برای حمایت از تشکل‌های فرهنگی و صنفی گفت خانه کتاب می‌تواند در زمینه بسترسازی و تسهیل فعالیت این تشکل‌ها همکاری کند. به گفته او، سیاست این مجموعه فراهم کردن امکانات و حمایت‌های لازم برای فعالیت آزاد و مستقل تشکل‌هاست تا بتوانند به‌تدریج ظرفیت‌های خود را گسترش دهند و روی پای خود بایستند.

زهره محسنی‌فرد نیز با تأکید بر ضرورت نگاه جامعه‌شناختی به ترویج کتاب‌خوانی، شبکه‌سازی میان مروجان کتاب را یکی از پیش‌نیازهای تبدیل کتاب‌خوانی به جریان اجتماعی دانست. او توضیح داد که افراد و گروه‌های بسیاری در مدارس، مساجد، فرهنگسراها و مناطق محروم برای ترویج کتاب‌خوانی فعالیت می‌کنند، اما اغلب از اقدامات یکدیگر بی‌اطلاع‌اند و تجربه‌های ارزشمندشان به دیگران منتقل نمی‌شود. محسنی‌فرد تشکیل انجمن مروجان کتاب را راهی برای گردهم‌آوردن این فعالان و تبادل تجربه‌های موفق و ناموفق دانست و تأکید کرد که هدف، ایجاد ساختاری برای ارتباط و هم‌افزایی است، نه تأسیس سازمانی بزرگ و گسترده.

کاووس نگینی در بخش دیگری از نشست، با اشاره به پژوهشی درباره نهادهای فعال در حوزه کودک، از پراکندگی فعالیت‌ها و نبود سازوکار مؤثر برای هماهنگی میان آنها انتقاد کرد. بر اساس این پژوهش، ۵۴ نهاد در بخش‌های دولتی، عمومی و غیردولتی شناسایی شده‌اند که با وجود برخورداری از منابع و امکانات، ارتباط و هماهنگی نظام‌مندی میان آنها وجود ندارد. او پیشنهاد کرد نهادی ملی و فراگیر برای حمایت از کودکان شکل بگیرد تا ضمن هماهنگ‌کردن دستگاه‌های مسئول، تقسیم وظایف، تعیین اولویت‌ها و نظارت بر عملکرد آنها را بر عهده داشته باشد.

نگینی همچنین بر ضرورت تهیه گزارش ملی سالانه درباره وضعیت کودکان و نوجوانان تأکید کرد و گفت چنین گزارشی باید بر پایه داده‌های واقعی و معتبر تهیه شود تا تصویری جامع از نیازها و مسائل این گروه ارائه دهد. به گفته او، مشارکت کودکان و نوجوانان در فرایند تصمیم‌گیری نیز باید واقعی باشد و از ظرفیت‌هایی مانند مجلس دانش‌آموزی و تشکل‌های دانش‌آموزی برای انتقال دیدگاه‌ها و مطالبات آنان استفاده شود.

پونه ندایی نیز با اشاره به تجربه کره جنوبی در زمینه فعالیت تشکل‌های مردم‌نهاد گفت در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴ هزار تشکل غیرانتفاعی در این کشور ثبت شده که یک‌هزار و ۳۳۵ مؤسسه از آنها زیرمجموعه وزارت فرهنگ، ورزش و گردشگری فعالیت می‌کنند. او با معرفی تجربه مجموعه «کوریَن بوک» در معرفی بین‌المللی ادبیات کودک کره، پیشنهاد تشکیل شبکه ملی تشکل‌های فعال در حوزه کتاب کودک و ایجاد بانک اطلاعاتی نویسندگان و آثار ایرانی را مطرح کرد. به اعتقاد او، این شبکه می‌تواند زمینه تبادل تجربه میان مجموعه‌ها و برنامه‌ریزی برای معرفی آثار شاخص ادبیات کودک ایران در رویدادهای جهانی را فراهم کند.

ندایی همچنین به استفاده کره جنوبی از فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی و ابزارهای دیجیتال برای تبدیل مطالعه به تجربه‌ای حسی و تعاملی اشاره کرد و گفت برنامه‌های پنج‌ساله این کشور در ترویج کتاب‌خوانی، حمایت از کودکان مناطق محروم را نیز دربرمی‌گیرد. او تأکید کرد که بهره‌گیری از این تجربه‌ها باید با توجه به فرهنگ و شرایط بومی ایران انجام شود و تشکل‌های فرهنگی برای عبور از فعالیت‌های پراکنده، به سمت همکاری و ایجاد شبکه‌ای گسترده حرکت کنند.

فراخوان پویش ادبی «کتاب‌ها خواهند گفت» با محوریت روایت ایران از عنوان کتاب‌ها
پویش ادبی «کتاب‌ها خواهند گفت» هم‌زمان با سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب، با هدف روایت تاریخ، خاطره‌ها و تجربه‌های ملت ایران برگزار می‌شود. در این پویش، علاقه‌مندان می‌توانند با انتخاب دو یا سه کتاب و چیدن آنها روی هم، از عنوان کتاب‌ها یک هایکوی کوتاه و تأمل‌برانگیز بسازند و از این طریق روایت خود را از گذشته، حال و آینده ایران بیان کنند.

این پویش به همت خانه کتاب و ادبیات ایران و با همکاری معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار می‌شود و موضوعاتی همچون یادکرد درگذشتگان، پاسداشت قهرمانان و امید به آینده روشن ایران را دنبال می‌کند.

علاقه‌مندان برای شرکت در این پویش باید تصویر چیدمان افقی کتاب‌های منتخب خود را همراه با هایکوی ساخته‌شده، حداکثر تا سوم آذر ۱۴۰۵ از طریق شناسه @creativewritingoffice در پیام‌رسان‌های بله یا تلگرام به دبیرخانه ارسال کنند.

سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از ۲۳ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در سراسر کشور برگزار می‌شود.

فراخوان مسابقه «در پناه کتاب» با هدف ترویج شیوه‌های خلاقانه معرفی کتاب

مسابقه «در پناه کتاب» هم‌زمان با هفته کتاب و کتاب‌خوانی، از سوی معاونت فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و با هدف شناسایی و اجرای ایده‌های خلاقانه در معرفی کتاب و ترویج فرهنگ مطالعه برگزار می‌شود. این مسابقه ویژه مروجان کتاب طرح یاسمن و مربیان مراکز سیار روستایی و شهری کانون است.

شرکت‌کنندگان می‌توانند با انتخاب یک تا سه کتاب متناسب با گروه سنی مخاطبان، ایده‌هایی خلاقانه برای معرفی آثار طراحی و اجرا کنند. استفاده از شیوه‌هایی مانند روایتگری، عروسک، تصویر، اشیای مرتبط با کتاب و طرح پرسش‌های جذاب از جمله روش‌های پیشنهادی است. خلاقیت، جذابیت برای کودکان و نوجوانان، تناسب با فرهنگ بومی مناطق و امکان اجرای ایده با امکانات موجود از معیارهای ارزیابی خواهد بود. همچنین ارائه طرح مکتوب بدون اجرای واقعی و مستندات تصویری یا فیلم پذیرفته نیست.

علاقه‌مندان می‌توانند حداکثر سه اثر خود را همراه با گزارش فعالیت و مستندات تا ۲۰ آذر ۱۴۰۵ به دبیرخانه استانی ارسال کنند. پس از داوری استانی، حداکثر سه اثر برتر هر استان برای داوری ملی معرفی می‌شوند و برگزیدگان نهایی در دهه فجر ۱۴۰۵ معرفی خواهند شد.

شعر، راهی برای آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی به خردسالان
آیین رونمایی از کتاب «یک باغ پر از گل» نوشته پیوند فرهادی، همزمان با سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب، در فرهنگسرای نهج‌البلاغه برگزار شد. این کتاب با محوریت شعر خردسال و آموزش غیرمستقیم مفاهیم دینی، به معرفی ویژگی‌های شعر خردسال، شیوه اجرای شعر و نمونه‌هایی از اشعار دینی مناسب این گروه سنی می‌پردازد و می‌تواند برای مربیان مهدهای کودک و پیش‌دبستانی‌ها کاربرد داشته باشد.

ضرورت شناخت دنیای کودکان

فاطمه سالاروند، شاعر و نویسنده، با تأکید بر ضرورت بازشناخت زبان کودکی گفت: شعر یکی از نزدیک‌ترین ابزارهای هنری برای ارتباط با کودکان است و پیوند شعر با مضامین دینی نیز سابقه‌ای طولانی در لالایی‌ها، متل‌ها و ترانه‌های کودکانه دارد.

وی با اشاره به اهمیت همراهی بزرگسالان با کودکان در اجرای شعر افزود: کودک شدن به معنای تغییر اغراق‌آمیز صدا و لحن نیست، بلکه بزرگسال باید بتواند دنیای کودک را درک کند و از زاویه نگاه او با وی ارتباط برقرار کند. سالاروند همچنین برخی بخش‌های کتاب، از جمله توضیحات تخصصی درباره وزن شعر و تأکیدهای مکرر بر بایدها و نبایدها را قابل بازنگری دانست.

سمیه سادات لوح موسوی، نویسنده و روانشناس تربیتی، شعر را عاملی برای ایجاد آرامش و انسجام هیجانی در کودکان دانست و گفت: آموزش مفاهیم دینی به خردسالان به شناخت مراحل رشد، درک دنیای کودک و ایجاد پیوند عاطفی با او نیاز دارد.

وی تأکید کرد: کودکی کردن به معنای استفاده از صدای بچگانه یا رفتارهای نمایشی نیست، بلکه باید مفاهیم کودکی را فهمید و با کودک به تفاهم مشترک رسید. به گفته او، تا پیش از هفت‌سالگی می‌توان بسیاری از مفاهیم تربیتی و دینی، از جمله قدرشناسی و عزت‌نفس را از طریق شعر به کودکان منتقل کرد؛ بدون آنکه آنان را زودتر از موعد وارد دنیای بزرگسالان کنیم.

کمبود شعر مناسب برای خردسالان

پیوند فرهادی، نویسنده کتاب، درباره انگیزه تألیف این اثر گفت: تجربه تدریس شعر به مربیان پیش‌دبستانی و مشاهده دسترسی محدود آنان به آثار مناسب، از دلایل اصلی گردآوری این مجموعه بوده است. به گفته وی، بسیاری از اشعار مناسب به دست مربیان نمی‌رسند و گاهی کودکان ناچار به حفظ شعرهای طولانی یا انتزاعی می‌شوند.

فرهادی با تأکید بر اهمیت زبان ساده در ادبیات کودک افزود: مسائلی که از نگاه بزرگسالان ساده و پیش‌پاافتاده‌اند، برای خردسالان می‌توانند شاعرانه و جذاب باشند. او معتقد است شعر ظرفیت آموزش مفاهیم دینی را دارد و موضوعاتی مانند احترام و سلام کردن نیز می‌توانند در قالب شعر به کودکان منتقل شوند.

حجت‌الاسلام والمسلمین مرتضی وافی، رئیس فرهنگسرای نهج‌البلاغه، نیز با اشاره به اهمیت دوران کودکی در شکل‌گیری شخصیت افراد، تربیت اخلاقی را از زمینه‌های جذب به دین و دینداری دانست.

وی ضمن استقبال از کتاب «یک باغ پر از گل»، بر ضرورت توجه به ظرفیت اشعار گذشته در آموزش مفاهیم دینی تأکید کرد و گفت: بسیاری از معارف اصیل دینی در شعر شاعران بازتاب یافته‌اند و نمی‌توان ظرفیت شعر دینی خردسال را محدود به نمونه‌های موجود دانست.

در پایان این آیین، از کتاب «یک باغ پر از گل» رونمایی شد.