به گزارش خبرنگار ایرنا، جشنواره «سینماحقیقت» برای علاقهمندان سینمای مستند، تنها فرصتی برای تماشای تازهترین آثار و آشنایی با جهان فیلمسازان نیست. در کنار سالنهای نمایش، فضای دیگری هم در این رویداد شکل میگیرد؛ فضایی که در آن فیلمسازان جوان، دانشجویان، علاقهمندان و فعالان سینمای مستند میتوانند ساعاتی را به یادگیری، گفتوگو و شنیدن تجربههای حرفهای اختصاص دهند.
کارگاههای آموزشی سینماحقیقت در سالهای اخیر به یکی از بخشهای قابل توجه این جشنواره تبدیل شدهاند؛ برنامههایی که با حضور استادان و صاحبنظران داخلی و بینالمللی برگزار میشوند و تلاش میکنند فاصله میان علاقهمندی به سینمای مستند و شناخت عملی مسیر فیلمسازی را کمتر کنند.
اهمیت این کارگاهها را باید در فرصتی جستوجو کرد که برای مخاطبان فراهم میکنند. همه علاقهمندان سینمای مستند امکان شرکت در دورههای تخصصی، حضور در کلاسهای استادان شناختهشده یا پرداخت هزینههای آموزشی خارج از جشنواره را ندارند. «سینماحقیقت» با گردآوردن این تجربهها در یک رویداد فرهنگی، امکان دسترسی آسانتر به آموزش را فراهم میکند؛ فرصتی که گاهی در قالب یک جلسه چندساعته، دریچهای تازه به روی یک موضوع تخصصی میگشاید.
این رویکرد در سه دوره اخیر جشنواره، یعنی دورههای هفدهم، هجدهم و نوزدهم، با تنوع موضوعی و حضور چهرههای دانشگاهی، صنفی و حرفهای ادامه یافته است. برگزاری این برنامهها با همکاری جشنواره و صنوف سینمای مستند، از جمله انجمن صنفی تهیهکنندگان و انجمن کارگردانان سینمای مستند، نشاندهنده توجه به پیوند آموزش با نیازهای واقعی این حوزه است.
یکی از خاطرهانگیزترین نمونهها از برگزاری این کارگاهها به هفدهمین دوره جشنواره برمیگردد؛ زمانی که کارگاه «تجربههای جدید من در فیلمسازی مستند» با حضور مهرداد اسکویی در پردیس سینمایی چارسو برگزار شد. استقبال از این برنامه به اندازهای بود که صندلیهای سالن پاسخگوی حاضران نبود و تعدادی از شرکتکنندگان روی زمین نشستند. همزمان، نمایشگرهای پردیس هم این کارگاه را برای مخاطبان پخش میکردند. تصویری که بهخوبی نشان میداد عطش یادگیری و شنیدن تجربههای فیلمسازان در میان علاقهمندان سینمای مستند تا چه اندازه جدی است.
۳۰ کارگاه در سه دوره
در هفدهمین جشنواره سینماحقیقت، ۱۰ عنوان کارگاه و برنامه آموزشی برگزار شد. موضوعاتی چون «سینمای مستند در قاب حقوق ایران» با تدریس وحید آگاه و مدیریت علیرضا حسینی، «مستند انیمیشن» با تدریس اینا ساهاکیان، «خلاقیت و نوآوری در مستند حیات وحش» با مهدی نورمحمدی و «پژوهش تصویری و پژوهش برای تصویر» با شهابالدین عادل، بخشی از این برنامهها بودند.
همچنین کارگاههای «فرآیند ساخت مستند کوتاه» با لقمان خالدی، «روایت مستند» با شهیدل علم، «سمینار کارگاهی: تکنگاری در سینمای مستند» با فرهاد ورهرام و «تجربههای جدید من در فیلمسازی مستند» با حضور مهرداد اسکویی برگزار شدند. کارگاه «مستند علمی» با تدریس پائوفاوس بهصورت غیرحضوری و کارگاه «اخلاق در سینمای مستند» با حضور هانا پولاک نیز دیگر برنامههای آموزشی این دوره بودند. حضور فرهاد ورهرام به عنوان یک چهره باسابقه در میان مدرسان جشنواره، مهم بود و با استقبال مواجه شد، لقمان خالدی سینماگر بادانشی از نسل میانه است که حضورش به افزایش بار علمی این کارگاه ها اضافه کرد.
در هجدهمین دوره، ۸ عنوان آموزشی شامل کارگاه، پنل و مسترکلاس در برنامه جشنواره قرار گرفت. «ابزارهای نوین تصویربرداری در سینمای مستند» با ارسطو مداحی گیوی، «مبانی تاریخ شفاهی و بایستههای آن در فیلم مستند» با دکتر گودرز رشتیانی، «عکس به مثابه ماده خام در سینمای مستند» با سیفالله صمدیان و «حقوق در سینمای مستند» با حضور وحید آگاه و مدیریت علیرضا حسینی از جمله این برنامهها بودند. کارگاه «حقوق در سینمای مستند» بر مسائل حقوقی در ساخت فیلم تمرکز داشت و از این منظر، متفاوت و منحصر به فرد بود، حضور سیفالله صمدیان به عنوان هنرمند و مدرس هم، برای جوانان و مخاطبان «سینماحقیقت» جذاب بود.
فراگیری استفاده از هوش مصنوعی در صنعت سینما و نگرانی ها باز تاثیر هوش مصنوعی در روند مستندسازی باعث شد در جشنواره هجدهم به موضوع «هوش مصنوعی» توجه شود. در این دوره موضوع هوش مصنوعی و تأثیر آن بر سینمای مستند در دو برنامه مستقل بررسی شد؛ «هوش مصنوعی و سینمای مستند» با مدیریت مسعود سفلایی و حضور نمایندگان صنوف کارگردانان و تهیهکنندگان سینمای مستند و «هوش مصنوعی در واقعیت و فیلم مستند» با رویکرد پدیدارشناختی و کاربردی، با حضور دکتر امیرحسین موسوی و دکتر سروش زرگرپور. کارگاه «مستندهای آرشیوی» با مهرداد زاهدیان و مسترکلاس مجازی جاشوا اوپنهایمر، مستندساز دانمارکی، دیگر بخشهای آموزشی این دوره را تشکیل دادند. مسترکلاس اوپنهایمر، با توجه به نام و سوابق این مستندساز، مورد توجه قرار گرفت.
در نوزدهمین دوره ۱۲ عنوان کارگاه و مسترکلاس، طیفی از موضوعات تخصصی و فناوریهای تازه را پوشش دادند. مسترکلاس «استراتژی در خلق دوباره حقیقت» با حضور گوران رادانوویچ، مستندساز صربستانی، و کارگاه «مستند غیرخطی در قرن بیستویکم» با تدریس دکتر احمد الستی از جمله این برنامهها بودند.
«روایت هیبریدی بین مستند و داستان» با تدریس نیشتا جین، «هوش مصنوعی: خدمت یا خیانت به مستند» با حضور امیر سحرخیز و محمد واعظی و «رهایی از هیاهوی برندها: انتخاب آگاهانه دوربین» با تدریس مرتضی جانبخش، دیگر کارگاههای این دوره بودند. همچنین موضوعات تازهای مانند «استفاده از تکنولوژی واقعیت افزوده و واقعیت مجازی در سینمای مستند» با حضور کوان یوئن لای از تایوان، «مستند مونتاژ: از آرشیو تا ساخت معنا» با حضور سامی ژوبر ون اینخن، مستندساز و نوه رابرت فلاهرتی مستندساز فقید، «تولید مشترک» با تدریس سیاوش جمالی و «عکاسی و تصویربرداری زیر آب» با حضور رامین اردستانی در برنامه آموزشی جشنواره قرار گرفتند.
آموزش؛ سرمایهگذاری برای آینده مستند
نگاهی به این سه دوره جشنواره «سینماحقیقت» نشان میدهد که کارگاهها محدود به آموزش فنون فیلمسازی نیستند. از حقوق و اخلاق حرفهای گرفته تا پژوهش، روایت، تاریخ شفاهی، محیط زیست، هوش مصنوعی، آرشیو و فناوریهای نوین تصویربرداری، موضوعاتی در این برنامهها جای گرفتهاند که هرکدام بخشی از نیازهای امروز سینمای مستند را پاسخ میدهند.
حضور استادان داخلی و خارجی، برگزاری برخی برنامهها بهصورت مجازی و همکاری با صنوف هم به این مجموعه تنوع بخشیده است. در واقع، هدف از این برنامهها تنها انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه ایجاد فضایی برای مواجهه نسل جوان با تجربههای متفاوت، آشنایی با تحولات روز و شکلگیری ارتباط میان دانش نظری و تجربه عملی است.
سینمای مستند برای ادامه حیات و پویایی خود به فیلمسازانی نیاز دارد که علاوه بر شناخت زبان تصویر، با مسائل حرفهای، تحولات فناوری و شیوههای تازه روایت نیز آشنا باشند. از این منظر، کارگاههای آموزشی بخشی از سرمایهگذاری فرهنگی برای آینده این سینما هستند؛ سرمایهگذاریای که نتیجه آن ممکن است نه در همان روزهای جشنواره، بلکه در آثار و تجربههای سالهای بعد فیلمسازان نمایان شود.
بیستمین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» به دبیری محمد حمیدیمقدم، آذرماه امسال در پردیس سینمایی ملت برگزار خواهد شد.