12:11 - 1405/08/27
کد خبر: 86325579
ضرورت ارتقای جایگاه آبخیزداری و آبخوان‌داری در مدیریت منابع آب کشور

تهران- ایرنا- تلفیق دانش بومی و فناوری‌های نوین، مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز و تبدیل سیلاب از مخاطره طبیعی به فرصتی برای ‏تولید و تغذیه آبخوان‌ها، در دومین جستار هم‌اندیشی‌های تخصصی گروه علوم ‏کشاورزی و منابع طبیعی فرهنگستان علوم مورد تاکید متخصصان قرار گرفت.

به گزارش روز چهارشنبه گروه علمی ایرنا از فرهنگستان علوم، دومین جستار از مجموعه هم‌اندیشی‌های تخصصی گروه علوم ‏کشاورزی و منابع طبیعی پیرامون «پدیده‌های نوظهور و آینده‌نگر»، با عنوان «چشم‌اندازهای فرین (حدی) اقلیمی در ایران و ‏جایگاه آبخیزداری در استحصال سیلاب»، به همت شاخه مرتع و آبخیزداری این گروه برگزار شد. ‏

تأثیر تغییر اقلیم و ال‌نینو بر تشدید رویدادهای حدی اقلیمی در ایران

در بخش نخست این هم‌اندیشی، مسعود گودرزی دانشیار گروه تغییر اقلیم و خشکسالی پژوهشکده حفاظت خاک و ‏آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، در سخنرانی خود با عنوان «پیش‌یابی چشم‌انداز اثرات تغییر اقلیم و ‏پدیده ال‌نینو بر شاخص‌های فرین اقلیمی در ایران»، تأثیر تغییر اقلیم و پدیده ال‌نینو بر الگو و شدت رویدادهای حدی ‏اقلیمی را بررسی کرد.

وی در سخنرانی خود با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای مدیریت منابع آب در ‏سطح حوزه‌های آبخیز، بیان کرد که تغییر اقلیم از طریق کاهش بارش و افزایش دما و نیز تغییر الگوی وقوع رویدادهای حدی، ‏نظیر موج‌های سرمای شدید و گرمای فراگیر، رگبارهای کوتاه‌مدت و شدید و سیلاب‌های ناگهانی، می‌تواند مخاطرات طبیعی ‏از جمله سیلاب، خشکسالی و گردوغبار را تشدید کند‎.‎

بر اساس مباحث مطرح‌شده، این شرایط علاوه بر افزایش خسارات و آسیب‌پذیری سرزمین، با کاهش تولیدات کشاورزی و ‏افزایش تلفات محصولات، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور به شمار می‌رود. بارش‌های فرین نیز یکی از نشانگرهای ‏مهم تغییر اقلیم است و کشور ایران در برابر این مخاطره از تاب‌آوری اندکی برخوردار است‎.‎

در این سخنرانی همچنین به دامنه طول مدت گرما در ایران، از ۳٫۴۸ تا ۱۲٫۵ درجه سانتی‌گراد در روز، اشاره شد. افزایش ‏بی‌هنجاری مثبت دما در ارتفاعات نیز موجب تسریع در ذوب برف و ذخایر یخ و برف در برج‌های آبی ایران شده است. از سوی ‏دیگر، تغییر در طول دوره رشد گیاهی، افزایش مصرف آب و کاهش کمی و کیفی محصولات راهبردی را به دنبال داشته و بر ‏امنیت غذایی کشور تأثیر گذاشته است‎.‎

در جریان بحث و تبادل‌نظر درباره این موضوع، بر ضرورت فراهم‌کردن مبنای علمی مناسب برای مدیریت ریسک سیلاب و ‏خشکسالی، اصلاح تقویم زراعی، انتخاب ارقام سازگار با شرایط اقلیمی، کاهش خسارات ناشی از سرمازدگی و تنش گرمایی و ‏تدوین راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم در کشور تأکید شد‎.‎

معرفی پایگاه هیدرولوژی آکادمی؛ بستری برای تولید و اشتراک‌گذاری داده‌های اقلیمی

در سخنرانی دوم، با عنوان «هیدرولوژی آکادمی: بستری مشارکتی برای تولید، اصلاح و به‌اشتراک‌گذاری داده‌های اقلیمی»، ‏شهرام خلیقی سیگارودی، عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، با ‏تأکید بر نقش فناوری‌های نوین در مدیریت منابع آب حوزه‌های آبخیز، پایگاه‎ «Hydrology Academy» ‎را معرفی کرد و ‏قابلیت‌های آن را در پایش و تولید داده‌های بارندگی روزانه، ماهانه و سالانه در سطح ایران و جهان تشریح کرد‎.‎

این پلتفرم که توسط متخصصان ایرانی و حاصل پنج سال فعالیت مستقیم پژوهشی طراحی شده است، با رویکرد توسعه ‏مشارکتی، بستری برای تولید، اصلاح، سازمان‌دهی و به‌اشتراک‌گذاری داده‌های هیدرولوژیک و اقلیمی در مقیاس منطقه‌ای ‏فراهم می‌کند‎.‎

رویکرد اصلی این زیرساخت، بهره‌گیری از فناوری سنجش از دور و روش‌های نوین تلفیق داده‌های ماهواره‌ای با مشاهدات ‏زمینی، به‌منظور بهبود دقت و قابلیت اطمینان داده‌ها و تولید محصولات استاندارد است. در این نشست، توانایی‌ها و ‏قابلیت‌های این پایگاه در پایش و تولید داده‌های بارندگی در مقیاس‌های روزانه، ماهانه و سالانه در سطح ایران و جهان مورد ‏بحث و تبادل‌نظر قرار گرفت‎.‎

در این سامانه، دو الگوریتم‎ BICSIM ‎و‎ DASYN ‎به‌صورت هم‌زمان برای رفع خطا و هم‌زمان‌سازی داده‌های ماهواره‌ای با ‏داده‌های ایستگاهی به کار گرفته شده است. با توجه به دسترسی سریع به داده‌های قابل اطمینان و دارای خطای اندک، ‏محققان و کارشناسان می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان، داده‌های خود را تولید و برای تقویت بیشتر سامانه به اشتراک بگذارند‎.‎

همچنین این سامانه قابلیت آن را دارد که در آینده، سایر داده‌های اقلیمی از جمله دما را نیز پوشش دهد. در این بخش بر ‏ضرورت حمایت مدیران منابع آب از محصولات فناورانه‌ای که بر پایه مدل‌های بومی‌شده و متناسب با شرایط ایران توسعه ‏یافته‌اند، تأکید شد‎.‎

‎آبخیزداری و آبخوان‌داری؛ راهبردی برای بهره‌برداری از سیلاب و عبور از بحران آب

در سومین سخنرانی، عطاءاله ابراهیمی، رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج ‏کشاورزی، در سخنرانی خود با عنوان «آبخیزداری و آبخوان‌داری از دانش بومی تا راهبرد ملی: نقش آبخیزداری مشارکتی در ‏عبور از بحران آب در ایران»، به بررسی ظرفیت‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در بهره‌گیری از سیلاب‌ها، افزایش بهره‌وری منابع ‏آب، تقویت تولید و تغذیه مصنوعی آبخوان‌ها پرداخت‎.‎

در ادامه این بخش، حاضران با تأکید بر ضرورت تحول در نظام مدیریت و حکمرانی آب، گذار از رویکردهای رایج توسعه منابع ‏آب و تأمین و انتقال آب به سمت حفظ و نگهداشت منابع آب در سطح حوزه‌های آبخیز را ضروری دانستند‎.‎

در این چارچوب، مدیریت یکپارچه حوزه آبخیز از سراب تا پایاب و کاهش تلفات اجزای بیلان آب، به‌عنوان راهبردی اساسی ‏برای ارتقای بهره‌وری آب، مورد تأکید متخصصان و صاحب‌نظران حاضر در نشست قرار گرفت‎.‎

بر اساس مباحث مطرح‌شده، وجود حدود ۱۴ میلیون هکتار اراضی مستعد پخش سیلاب در کشور، ظرفیت ارزشمندی برای ‏توسعه فعالیت‌های آبخوان‌داری فراهم کرده است. همچنین امکان استحصال و نفوذدهی تا حدود هزار مترمکعب آب در هر ‏هکتار از طریق سامانه‌های پخش سیلاب، نشان‌دهنده اهمیت این رویکرد در بهره‌برداری بهینه از منابع آب است‎.‎

در همین راستا، به تکالیف پیش‌بینی‌شده در بند «هـ» ماده ۳۸ قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور، مبنی بر تحقق پنج درصد ‏از حجم آب استحصالی از طریق فعالیت‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری، اشاره شد‎.‎

‎تأکید بر تلفیق دانش بومی و فناوری‌های نوین در مدیریت حوزه‌های آبخیز

در جمع‌بندی این نشست، با توجه به دانش بومی ارزشمند ایران در زمینه بهره‌برداری از آب باران و سیلاب و ضرورت مقابله ‏با چالش کمبود منابع آب، بر لزوم تلفیق دانش بومی و فناوری‌های نوین و تقویت مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز تأکید شد‎.‎

بر این اساس، تبدیل سیلاب از یک مخاطره طبیعی به فرصتی برای تولید، تغذیه آبخوان‌ها و تقویت پایداری منابع طبیعی، ‏مستلزم ارتقای جایگاه آبخیزداری و آبخوان‌داری در نظام برنامه‌ریزی و حکمرانی آب کشور دانسته شد‎.‎